INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI LEKSIKASIDA GENDER TAVSIFINING TAQQOSIY TADQIQI

Abstract

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida leksikaning gender bilan bog‘liq xususiyatlari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ikki tilda jinsni ifodalovchi leksik birliklarning shakllanishi, qo‘llanishi va ularning ijtimoiy-madaniy kontekst bilan bog‘liqligini aniqlashdan iborat. Shuningdek, genderga oid so‘z va birikmalarning nutq jarayonida qanday semantik yuklama kasb etishi, stereotiplar shakllanishida tutgan o‘rni ham tadqiqot markazida turadi.

Ish davomida ingliz va o‘zbek tillaridagi adabiy matnlar, ommaviy axborot vositalari hamda zamonaviy nutq namunalaridan tuzilgan korpus materiallari asosida tahlil o‘tkazildi. Kvantitativ yondashuv yordamida genderga oid leksik birliklarning chastotasi aniqlanib, ularning qaysi sohalarda ko‘proq qo‘llanishi statistik jihatdan ko‘rsatib berildi. Sifatli tahlil esa ushbu birliklarning kontekstual ma’nosi, pragmatik funksiyasi hamda madaniy ramziyligini ochib berishga xizmat qildi.

Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ingliz tilida genderga oid leksika asosan ijtimoiy rollar va kasbiy faoliyat bilan bog‘liq bo‘lsa, o‘zbek tilida esa madaniy qadriyatlar, an’anaviy ijtimoiy munosabatlar va tarixiy tajriba muhim omil sifatida namoyon bo‘ladi. Har ikki tilda ham gender stereotiplari til orqali mustahkamlanishi yoki qayta shakllanishi mumkinligi aniqlandi. Mazkur tadqiqot xulosalari gender lingvistikasi, sotsiolingvistika hamda tarjima nazariyasi sohalarida amaliy va nazariy ahamiyatga ega bo‘lib, kelgusidagi ilmiy izlanishlar uchun muhim metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi.