INGLIZ TILI GIDROMETEOROLOGIYA TERMINOLOGIYASIDA АНТONIMIYA: STRUKTURAVIY, SEMANTIK VA KOGNITIV JIHATLAR
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iС.1728Keywords:
gidrometeorologiya, terminologiya, antonimiya, strukturaviy-semantik tahlil, binar oppozitsiya, vektorli antonimlar, tarjima muammolari.Abstract
Ushbu maqolada ingliz tili gidrometeorologik terminologiyasida antonimiya (qarama-qarshilik) hodisasi, uning strukturaviy-semantik tabiati va kognitiv xususiyatlari tadqiq etiladi. Gidrometeorologiya dinamik va doimo o‘zgaruvchan tabiiy jarayonlarni o‘rganishi sababli, uning terminlar tizimida antonimik juftliklar (masalan, inflow/outflow, condensation/evaporation) muhim o‘rin tutadi. Maqolada ushbu terminlar leksik-morfologik (prefiksli antonimlar) va semantik (binar, gradual, vektor-yo‘nalishli) jihatdan tasniflanadi hamda ularning tabiatdagi jismoniy muvozanat (massa va energiya balansi) qonuniyatlarini ifodalashdagi roli ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijalari gidrometeorologiyaga oid ilmiy matnlarni ingliz tilidan o‘zbek tiliga tarjima qilish samaradorligini oshirish va ikki tilli sohaviy lug‘atlarni tizimlashtirishda amaliy ahamiyatga ega. Mazkur tadqiqot doirasida gidrometeorologik terminologiyada antonimiya hodisasining faqat leksik-semantik emas, balki kognitiv-modelyatsion xususiyatlari ham alohida e’tibor markaziga olingan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, antonimik juftliklar tabiiy jarayonlarning fazoviy-vaqtli dinamikasini ifodalashda muhim lingvistik vosita bo‘lib xizmat qiladi. Shuningdek, gidrometeorologik terminlarda antonimiya ko‘pincha jarayonlarning yo‘nalishli harakati va energetik almashinuvi bilan bog‘liq holda namoyon bo‘ladi. Bu esa ularning nafaqat qarama-qarshi ma’no ifodalashini, balki tizimli bog‘liqlik asosida ishlashini ham tasdiqlaydi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, bunday terminologik juftliklar ilmiy matnlarda konseptual aniqlikni oshirish va murakkab tabiiy hodisalarni soddalashtirilgan modelda ifodalashga xizmat qiladi. Bundan tashqari, tadqiqot ingliz tilidagi gidrometeorologik terminlarni o‘zbek tiliga tarjima qilish jarayonida antonimik munosabatlarni saqlash muhimligini ko‘rsatdi. Bu ilmiy kommunikatsiyada aniqlikni ta’minlash va terminologik bir xillikni saqlash uchun zarur omil hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Irisqulov M. T. Tilshunoslikka kirish. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2026, 256 b.
2. Muzaffarov K. A. “Mahbub ul-qulub”da kontekstual antonimiyaning ifodalanishi. Worldly knowledge international journal of scientific researchers
ISSN: 3030-332X Impact Factor (Research bib) -7,293, 2024, 1397-1399 b.
3. Xasanov A.A. Antonimiya hodisasining loingvistik talqini: nazariy yondoshuvlar va semantik asimmetriya. International Educators Conference Hosted online from Toronto, Canada, 2025, 117-122 b.
4. Шукуров Р. Ўзбек тилида антонимлар. –Toшкент: Фан нашрёти,1977. 144 б.
5. World meteorological Organization. International glossary of Hydrology -Geneva., 2012, p.461
6. https://glossary.ametsoc.org/wiki/
7. Kapantzoglou, M., Magallon, J., & Auza B, A. (2026). Language Proficiency and Narrative Macrostructure in Spanish–English Bilingual Children. American Journal of Speech-Language Pathology, 1-15.
8. Deuchar, M. (2025). Standing on the shoulders of giants: Quantitative approaches to the identification of community norms in code-switching. Isogloss. Open Journal of Romance Linguistics, 11(4), 1-18.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.