MILLIY O‘ZLIK VA IDENTITETNING QIYOSIY-TIPOLOGIK HAMDA NARRATOLOGIK TALQINI

MILLIY O‘ZLIK VA IDENTITETNING QIYOSIY-TIPOLOGIK HAMDA NARRATOLOGIK TALQINI

Authors

  • Bahor To‘rayeva O‘zR FA O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti yetakchi ilmiy xodimi, filologiya fanlari doktori, professor.

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v19iB.1827

Keywords:

Identitet, milliy o‘zlik, roman, narratologiya, retrospeksiya, roviy, badiiy detal.

Abstract

Maqolada Rashod Nuriy Gunteginning “Iztirob” va Ulug‘bek Hamdamning “Ota” romanlarida milliy o‘zlik hamda identitet shakllarini ifodalovchi badiiy vositalar qiyosiy-tipologik, narratologik va lingvomadaniy yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda ikki romanning syujet-kompozitsion qurilishi, roviy nuqtayi nazari, retrospeksiya, ichki monolog, xotira, badiiy detal va obrazlar tizimining identitetni shakllantirishdagi vazifasi yoritiladi. “Iztirob”da asosiy hikoya bilan Murshit afandining “Hatıra Defteri” parallel narrativ sath hosil qilib, Zehraning otasi haqidagi keskin hukmlaridan voz kechishga sabab bo‘ladi. “Ota”da esa urush xotiralari, ichki monolog, qamoq hayoti, ichki ziddiyat va nevara obrazi Po‘latning ruhiy-ma’naviy o‘zgarishini belgilaydi. Turk romanida Zehraning otasiga, o‘zbek romanida esa otaning qiziga nisbatan chiqargan hukmi jamiyatdagi axloqiy mezonlar, nomus, ma’rifat, vijdon, tavba va rahm-shafqat qadriyatlari bilan bog‘liq holda talqin qilinadi. “Iztirob”da milliy o‘zlik modern turk jamiyatining maktab, ma’rifat, ayolning ijtimoiy faolligi orqali ifodalansa, “Ota”da urush xotirasi, mahalla, otalik, nomus, tavba, avlod davomiyligi va xalqona til orqali namoyon bo‘ladi. Qiyosiy tahlil har ikki romanda shaxsiy identitetning oila qadriyatlari, ijtimoiy muhit va axloqiy mezonlar ta’sirida shakllanishini ko‘rsatadi hamda otalik, avlod mas’uliyati va insonparvarlikning umuminsoniy mohiyatini ochib beradi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Anderson, B. Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. – Rev. ed. – London; New York: Verso, 2006. – 240 p.

2. Assmann, J. Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. – Cambridge: Cambridge University Press, 2011. – 332 p.

3. Bhabha, H. K. The Location of Culture. – London; New York: Routledge, 1994. – 285 p.

4. Chodorow, N. The Reproduction of Mothering: Psychoanalysis and the Sociology of Gender. – Berkeley; Los Angeles: University of California Press, 1978. – VIII, 263 p.

5. Dalkın, A. Reşat Nuri Güntekin’in Acımak Romanında Baba Figürünün Yabancılaşma ve Vicdan Temalarıyla Değerlendirilmesi // Turkish Studies – Language and Literature. – 2025. – Vol. 20, No. 4. – P. 2479–2487.

6. Freud, S. Repression // The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud. Vol. 14 / translated and edited by J. Strachey. – London: Hogarth Press, 1957. – P. 141–158.

7. Freud, S. The Ego and the Id // The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud. Vol. 19 / translated and edited by J. Strachey. – London: Hogarth Press, 1961. – P. 1–66.

8. Genette, G. Narrative Discourse: An Essay in Method / translated by J. E. Lewin. – Ithaca; New York: Cornell University Press, 1980. – 285 p.

9. Güntekin, R. N. Acımak. – İstanbul: İnkılâp Yayınları, 2024. – 120 s.

10. Hall, S. Cultural Identity and Diaspora // Identity: Community, Culture, Difference / ed. by J. Rutherford. – London: Lawrence & Wishart, 1990. – P. 222–237.

11. Hall, S. Who Needs “Identity”? // Questions of Cultural Identity / ed. by S. Hall, P. du Gay. – London: Sage, 1996. – P. 1–17.

12. Ҳамдам, У. Ота: роман. / Улуғбек Ҳамдам. – Тошкент: Янги аср авлоди, 2020. – 208 б.

13. Kaygana, M. Acımak Romanı Üzerine Bir Tahlil Denemesi // Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. – 2006. – C. 8, S. 1. – S. 41–52.

14. Malešević, S. Identity as Ideology: Understanding Ethnicity and Nationalism. – Basingstoke; New York: Palgrave Macmillan, 2006. – X, 253 p.

15. Olimova, Y., Pirnazarova, M. Ulug‘bek Hamdamning “Ota” romanidagi milliy qadriyatlar badiiy talqini // Ta’lim fidoyilari, 2026. – J. 1, № 2, 1-qism. – B. 35–39.

16. Ricoeur, P. Oneself as Another / translated by K. Blamey. – Chicago; London: University of Chicago Press, 1992. – 363 p.

17. Smith, A. D. National Identity. – London: Penguin Books, 1991. – 227 p.

18. Türksoy, M. Reşat Nuri Güntekin’in “Iztirob” ve “Yaprak Dökümü” Romanlarında Baba Motifi: yüksek lisans tezi. – İstanbul: İstanbul Kültür Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2012.

19. Tyson, L. Critical Theory Today: A User-Friendly Guide. – 3rd ed. – London; New York: Routledge, 2015. – XV, 470 p.

20. Ubaydullayeva, G., Hamroqulova, X. Ulug‘bek Hamdamning “Ota” romanida ota obrazi orqali ijtimoiy muammolar yoritilishi // Modern Science and Research. – 2025. – Vol. 4, No. 6. – B. 1291–1292.

21. van Dijk, T. A. Discourse and Power. – Basingstoke; New York: Palgrave Macmillan, 2008. – 308 p.

22. Whitehead, A. Trauma Fiction. – Edinburgh: Edinburgh University Press, 2004. – 84 p.

23. Wodak, R., de Cillia, R., Reisigl, M., Liebhart, K. The Discursive Construction of National Identity. – 2nd ed. – Edinburgh: Edinburgh University Press, 2009. – 288 p.

24. https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/identity

25. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/learner-english/identity

26. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/identity

27. https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/identit%C3%A9/41420

Published

2026-10-05

Iqtiboslik olish

To‘rayeva , B. (2026). MILLIY O‘ZLIK VA IDENTITETNING QIYOSIY-TIPOLOGIK HAMDA NARRATOLOGIK TALQINI. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 19(B), 5–13. https://doi.org/10.54613/ku.v19iB.1827
Loading...