TA’LIM RUS TILIDA OLIB BORILADIGAN SINFLARDA GAPIRISH KO‘NIKMASINI ODATLANTIRUVCHI MASHQLAR ASOSIDA RIVOJLANTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v16i.1795Keywords:
gapirish ko‘nikmasi, odatlantiruvchi mashq, shartli-nutqiy mashq, davlat tili, ikkinchi til, kommunikativ yondashuv, til interferensiyasi, nutqiy avtomatizm, mashqlar tizimi, rus tilli auditoriya.Abstract
Maqolada ta’lim rus tilida olib boriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablarining yuqori sinflarida o‘zbek tilini davlat tili sifatida o‘qitish jarayonida og‘zaki nutq – gapirish ko‘nikmasini shakllantirish muammosi tadqiq etilgan. Muallif gapirish ko‘nikmasi faqat nutqiy amaliyot mahsuli sifatida emas, balki maxsus tashkil etilgan, bosqichma-bosqich murakkablashib boruvchi odatlantiruvchi (shartli-nutqiy) mashqlar tizimi orqali shakllanishini asoslaydi. Tadqiqotda nazariy tahlil, pedagogik kuzatuv, darslarni qiyosiy o‘rganish va kontent-tahlil metodlari qo‘llanilgan. Natijada odatlantiruvchi mashqlarning beshta funksional turi (imitativ, substitutsion, transformatsion, reproduktiv va kombinatorli) ajratilgan hamda ularning rus tilli o‘quvchilar uchun o‘ziga xos til aralashuvi (interferensiya) nuqtalariga – so‘z tartibi, agglutinativ qo‘shimchalar ketma-ketligi, kelishik va egalik shakllari, bog‘lama fe’lining yo‘qligi kabi hodisalarga yo‘naltirilgan modeli ishlab chiqilgan. Muallif tomonidan mashqlar tizimini darsga joriy etishning to‘rt bosqichli (“qabul qilish – taqlid – boshqariladigan qo‘llash – erkin qo‘llash”) texnologiyasi taklif qilinadi. Tadqiqot natijalari o‘zbek tili darsliklari, metodik qo‘llanmalar va o‘qituvchilar malakasini oshirish kurslari mazmunini takomillashtirishda foydalanish mumkin bo‘lgan amaliy tavsiyalar bilan yakunlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 21-oktabrdagi PF-5850-son “O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni // O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami. – Toshkent, 2019.
2. Jalolov J. Chet til o‘qitish metodikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2012. – 432 b.
3. Qosimova K., Matchonov S., G‘ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh. Ona tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: Noshir, 2009. – 352 b.
4. To‘xliyev B., Shamsiyeva M., Ziyodova T. O‘zbek tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2006. – 208 b.
5. Hoshimov O‘., Yoqubov I. Ingliz tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: Sharq, 2003. – 288 b.
6. Mahmudov N. O‘qituvchi nutqi madaniyati. – Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007. – 188 b.
7. Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.A. Pedagogik texnologiya asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2004. – 104 b.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.