ARAB TILI O‘ZLASHMA DIPLOMATIK TERMINLARINING SEMANTIK MOSLASHUVI

ARAB TILI O‘ZLASHMA DIPLOMATIK TERMINLARINING SEMANTIK MOSLASHUVI

Authors

  • Shuhrat Mirziyatov Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti dotsenti, Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD).

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1781

Keywords:

semantik moslashuv, oʻzlashma termin, arab diplomatik terminologiyasi, ma’no torayishi, ma’no kengayishi, diplomatik diskurs, OAV tili, komponentli tahlil, izofa munosabati.

Abstract

Ushbu maqolada oʻzlashma terminlarning qabul qiluvchi tilga kirgandan keyin yangi ijtimoiy, madaniy va kasbiy-kommunikativ ehtiyojlarga mos ravishda semantik moslashuvi jarayonlari tahlil qilingan. Tadqiqot zamonaviy arab diplomatik terminologiyasi va OAV matnlari misolida olib borilib, oʻzlashma birliklarning semantik transformatsiyasi asosan ma’no torayishi va ma’no kengayishi yoʻnalishlarida kechishi aniqlangan. Xususan, fītū (veto), ajinda (kun tartibi), lūbī (lobbi) va diblūmāsiyya (diplomatiya) kabi terminlarning kontekstual oʻzgarishlari, shuningdek, arab tilidagi izofa va sifat munosabatidagi birikmalarning terminologik-semantik vazifasi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqotda semantik, komponentli, qiyosiy-kontekstual va distributiv tahlil usullaridan foydalanilib, o‘zlashma terminlarning manba tildagi dastlabki ma’nolari hamda arab diplomatik diskursida kasb etgan yangi funksional-semantik xususiyatlari qiyosiy o‘rganildi. Shuningdek, izofa va sifat munosabatiga asoslangan terminologik birikmalarning o‘zlashma birliklar ma’nosini sohaviy jihatdan cheklash, aniqlashtirish va barqaror diplomatik termin sifatida shakllantirishdagi o‘rni aniqlandi. Tadqiqot natijalari arab tilidagi o‘zlashma diplomatik terminlarning semantik moslashuvi nafaqat ma’no torayishi va kengayishi, balki kontekstual qayta talqin, semantik komponentlarning faollashuvi hamda diskursiv terminlashuv jarayonlari orqali ham amalga oshishini ko‘rsatadi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Al-Athwary A. A. H. The Semantics of English Borrowings in Arabic Media Language: The Case of Arab Gulf States Newspapers // International Journal of Applied Linguistics and English Literature. – 2016. – Vol. 5, № 4. – P. 110–121.

2. Geeraerts D. Theories of Lexical Semantics. – Oxford : Oxford University Press, 2010. – 341 p.

3. Traugott E. C., Dasher R. B. Regularity in Semantic Change. – Cambridge : Cambridge University Press, 2002. – 341 p.

4. Blank A. Principles of Semantic Change // Historical Semantics and Cognition. – Berlin ; New York : Mouton de Gruyter, 1999. – P. 61–90.

5. Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. – 3rd ed. – Edinburgh : Edinburgh University Press, 2013. – 512 p.

6. Haspelmath M., Tadmor U. (eds.). Loanwords in the World's Languages: A Comparative Handbook. – Berlin ; Boston : De Gruyter Mouton, 2009. – 1080 p.

7. Haugen E. The Analysis of Linguistic Borrowing // Language. – 1950. – Vol. 26, № 2. – P. 210–231.

8. Weinreich U. Languages in Contact: Findings and Problems. – The Hague ; Paris : Mouton, 1968. – 148 p.

9. Durkin P. Borrowed Words: A History of Loanwords in English. – Oxford : Oxford University Press, 2014. – 512 p.

10. Haugen E. The Ecology of Language. – Stanford : Stanford University Press, 1972. – 366 p.

11. Ullmann S. Semantics: An Introduction to the Science of Meaning. – Oxford : Basil Blackwell, 1962. – 278 p.

12. Lyons J. Semantics. Vol. 1–2. – Cambridge : Cambridge University Press, 1977. – 897 p.

13. Cruse D. A. Lexical Semantics. – Cambridge : Cambridge University Press, 1986. – 310 p.

14. Lipka L. An Outline of English Lexicology: Lexical Structure, Word Semantics, and Word-Formation. – Tübingen : Max Niemeyer Verlag, 1992. – 225 p.

15. Cabré M. T. Terminology: Theory, Methods and Applications. – Amsterdam; Philadelphia : John Benjamins Publishing Company, 1999. – 248 p.

Published

2026-08-19

Iqtiboslik olish

Mirziyatov, S. (2026). ARAB TILI O‘ZLASHMA DIPLOMATIK TERMINLARINING SEMANTIK MOSLASHUVI. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 19(A), 89–92. https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1781
Loading...