MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING RIVOJLANISHIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18i.1634Keywords:
maktabgacha ta’lim, raqamli texnologiyalar, kognitiv rivojlanish, interaktiv o‘rganish, raqamli savodxonlik, ijtimoiy moslashuv, raqamli tengsizlik, ekran vaqti, pedagogik nazoratAbstract
Mazkur tadqiqot ishida globallashuv va ta’limni raqamlashtirish sharoitida maktabgacha yoshdagi bolalarning har tomonlama rivojlanishida raqamli texnologiyalarning tutgan o‘rni va ularning transformatsion ta’siri konseptual jihatdan tahlil qilingan. Maqolaning dolzarbligi raqamli vositalarning nafaqat ta’limiy resurs, balki bolalarning kognitiv strategiyalari va ijtimoiy xulq-atvorini shakllantiruvchi asosiy omilga aylanib borayotgani bilan izohlanadi.
Tadqiqotning metodologik asosi sifatida 2006–2021-yillar oralig‘idagi xalqaro va mahalliy ilmiy manbalar, UNESCO hisobotlari hamda tizimli tahlil metodlaridan foydalanilgan. Tadqiqot doirasida raqamli vositalarning (planshetlar, interaktiv ilovalar, elektron kitoblar) bolalardagi diqqatni jamlash, vizual idrok, mantiqiy tafakkur va ilk savodxonlik ko‘nikmalariga ta’siri qiyosiy o‘rganilgan.
Olingan asosiy natijalar shuni ko‘rsatadiki, interaktiv va ta’limga yo‘naltirilgan texnologiyalar yuqori rivojlantiruvchi samaradorlikka (74–78%) ega bo‘lsa-da, passiv media kontenti (TV va video) aksincha, kognitiv faollikni pasaytirishi va salbiy psixologik risklarni (45%) yuzaga keltirishi aniqlangan. Shuningdek, maqolada raqamli tengsizlik (digital divide) muammosi va uning ta’lim sifatidagi tafovutlarga ta’siri global tendensiyalar misolida ochib berilgan.
Xulosa va amaliy tavsiyalar bo‘limida raqamli vositalarni an’anaviy pedagogik metodlar bilan muvozanatlashtirish, ekran vaqtini yosh xususiyatlariga ko‘ra me’yorlashtirish hamda ota-onalar va pedagoglarning raqamli kompetensiyasini oshirish bo‘yicha tizimli yondashuvlar ilgari surilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori. (2020). “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi.
2. Xolmatova, M. X. (2020). Maktabgacha ta’limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning pedagogik asoslari. Toshkent: Fan nashriyoti.
3. Madrahimova, Sh. R. (2021). Maktabgacha yoshdagi bolalarda nutq rivojida multimedia vositalarining o‘rni. “Maktabgacha ta’lim” jurnali, 3(2), 45–49.
4. Abduqodirov, A. Q., & Taylaqov, N. T. (2019). Ta’limni axborotlashtirish nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: O‘qituvchi.
5. Rasulova, G. N. (2022). Maktabgacha ta’limda innovatsion texnologiyalar va ijodiy rivojlanish. Toshkent: Innovatsiya nashriyoti.
6. Nishonova, N. U. (2023). Raqamli pedagogika va uning maktabgacha ta’limdagi ahamiyati. Toshkent: TDPU nashriyoti.
7. Abduqodirov, A. (2018). Ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish. Pedagogik innovatsiyalar jurnali.
8. Yusupova, M. (2020). Maktabgacha ta’limda interaktiv metodlardan foydalanish samaradorligi. Ta’lim va innovatsiya.
9. Tursunov, B. (2021). Raqamli ta’lim muhiti va uning bolalar rivojlanishiga ta’siri. Ilmiy tadqiqotlar jurnali.
10. Kumtepe, A. T. (2006). Effect of computer use on children’s social skills in kindergarten. Unpublished research study.
11. Shanahan-Braun, T. A. (2009). The impact of computer use on preschool children’s language, cognitive and social development. Unpublished study.
12. Fierman, H., et al. (2010). Media exposure in infancy and developmental outcomes in low socioeconomic families. Research report.
13. Savage, L. (2011). Children’s social interactions in technology-rich preschool environments. Early Childhood Education Study.
14. Juzwiak, J. (2012). E-books and emergent literacy development in early childhood education. Educational Technology Study.
15. Zomer, R. N. (2014). Technology use and learning engagement in early childhood education settings. Literature review study.
16. Ihmeideh, F. (2015). The effect of e-books on preschool children’s emergent literacy development. Experimental research study.
17. Zomer, N. R., & Kay, R. H. (2016). Technology use in early childhood education: A literature review. International review study.
18. Mills, C. B., et al. (2016). Digital media and emergent literacy skills in early childhood. Systematic review study.
19. Chang, H. Y., et al. (2017). Smart device exposure among preschool children in Korea. Survey research study.
20. Paciga, K. A. (2017). Technology and media use in early childhood education: A synthesis of research and practice. Research synthesis report.
21. Kuta, C. E. (2017). Effects of excessive screen time on children’s language development. Research discussion paper.
22. Neumann, M. M. (2017). Touch screen tablets and early literacy development in young children. Educational research study.
23. Aitchison, E. (2018). Integrating technology in early childhood education practice. Case study research.
24. Rastogi, H. (2019). Digital transformation in education: From traditional to smart learning systems. Secondary research paper.
25. Sezgin, S., et al. (2021). Technology use in early childhood education: Trends and pedagogical effects. Systematic review study.
26. UNESCO. (2023). Global education monitoring report: Technology in education. Paris: UNESCO Publishing.
27. Malala Fund. (2021). Education equity and hidden costs in schooling systems. Policy report.
28. Cinnamon, D. (2022). Hidden costs in free education systems and access inequality. Education policy study
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.