FRAZEOLOGIK BIRLIKLAR: SEMANTIK, STRUKTURAVIY VA FUNKSIONAL XUSUSIYATLAR
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18i.1603Keywords:
frazeologiya, frazeologik birliklar, idiomatiklik, semantik motivatsiya, kontekstual barqarorlik, kollokatsiya, formulaik til, korpus lingvistikasi, lingvistik maktablar, zamonaviy tilshunoslikAbstract
Mazkur maqolada frazeologik birliklarning semantik, strukturaviy va funksional xususiyatlari kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda frazeologiyaning tilshunoslikdagi o‘rni, uning nazariy asoslari hamda turli lingvistik maktablar doirasida shakllanish va rivojlanish bosqichlari yoritiladi. Xususan, sovet-rus, Yevropa va ingliz tilshunoslik an’analarida frazeologik birliklarning tasnifi, idiomatiklik darajasi, kontekstual barqarorligi va nutq jarayonidagi qo‘llanish xususiyatlari qiyosiy jihatdan o‘rganiladi. Shuningdek, maqolada frazeologik birliklarning semantik yaxlitligi, komponentlararo munosabatlari hamda ularning metaforik va metonimik asoslari tahlil qilinadi. Strukturaviy jihatdan frazeologizmlarning turg‘unligi, sintaktik moslashuv darajasi va transformatsion imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Funksional nuqtayi nazardan esa ularning kommunikativ jarayondagi ekspressivlikni oshirish, baholovchi munosabatni ifodalash va milliy-madaniy axborotni uzatishdagi roli ochib beriladi. Tadqiqot davomida zamonaviy lingvistikaning korpus, kognitiv va pragmatik yondashuvlari elementlaridan foydalanilib, frazeologik birliklarning real nutqdagi ishlatilish holatlari ham e’tiborga olinadi. Olingan natijalar frazeologiyaning nafaqat an’anaviy tilshunoslik, balki zamonaviy raqamli kommunikatsiya va madaniyatlararo muloqot jarayonlarida ham muhim ahamiyat kasb etayotganini ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Berdialiyev A. va Ermatov I. Hozirgi o‘zbek adabiy tili (Leksikologiya, Frazeologiya, Leksikografiya). – Toshkent: Turon-Iqbol, 2021. – B.155–156.
2. Praga Lingvistika doirasi haqida: Mathesius V. rahbarligida faoliyat 1928–39-yillarda olib borilgan; tilni funksional-structural talqin qilishda asosiy maktab hisoblanadi.
3. Praga Lingvistika doirasi haqida: Mathesius V. rahbarligida faoliyat 1928–39-yillarda olib borilgan; tilni funksional-structural talqin qilishda asosiy maktab hisoblanadi.
4. Xudoykulov S. Frazeologik birlik va uning o‘ziga xosligi// Til va adabiyot, 2019, №4. – B.12.
5. Виноградов В.В. Об основных типах фразеологических единиц. – М., 1973.
6. Амосова Н.Н. Основы английского фразеологии. – М., 1963.
7. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – University of Chicago Press, 1980.
8. Fillmore C.J., Kay P., O’Connor M.C. Idiomaticity and Syntax: The Let Alone Construction, 1988. Language, 64(3). – P.501–538.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.