“ALPOMISH” DOSTONIDA SAFAR MOTIVINING BADIIY XUSUSIYATLARI VA MIFOLOGIK ASOSLARI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v17i.1550Keywords:
Alpomish dostoni, safar motivi, initsiyatsiya, zindon motivi, transformatsiya, turkiy epos, Boychibor, mifik makon, strukturaviy tahlil, qahramonlik eposi.Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek xalq qahramonlik eposi “Alpomish” dostonidagi markaziy syujet unsurlaridan biri bo‘lgan safar motivi tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi qahramonning Qo‘ng‘irotdan Qalmoq eliga safari va zindondagi asirlik davrini shunchaki geografik harakat emas, balki mifik initsiyatsiya (balog‘atga yetish sinovi) jarayoni sifatida yoritishdan iborat. Ishda qiyosiy-tarixiy va strukturaviy tahlil metodlaridan foydalanilgan bo‘lib, Alpomishning safari “Manas” va “Dada Qo‘rqut” dostonlaridagi turdosh motivlar bilan chog‘ishtiriladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, safar motivi doston kompozitsiyasida qahramonning shaxsiy manfaatlaridan (Barchinoyga yetishish) umumxalq manfaatlariga (el birligi va adolat o‘rnatish) o‘tishidagi asosiy transformatsiya vositasi bo‘lib xizmat qiladi. Zindon motivi esa “o‘lim va qayta tug‘ilish” ramzi sifatida qahramonning ma’naviy yuksalishini ta’minlaydi. Maqola xulosalari dostonning strukturaviy yaxlitligini va turkiy xalqlar mentalitetidagi “ideal qahramon” konsepsiyasini tushunishda muhim ilmiy ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. “Alpomish” (O‘zbek xalq qahramonlik eposi). Fozil Yo‘ldosh o‘g‘li varianti / Nashrga tayyorlovchi: T. Mirzayev. – Toshkent: Fan, 1999.
2. Mirzayev T. “Alpomish” dostonining o‘zbek variantlari. – Toshkent: Fan, 1968
3. Jirmunskiy V. M. Tyurkskiy geroicheskiy epos. – Leningrad: Nauka, 1974.
4. Van Gennep A. Rites of Passage (O‘tish marosimlari). – Chicago: University of Chicago Press, 1960.
5. Eliade M. Svyashennoye i mirskoye (Muqaddas va dunyoviy). – Moskva: MGU, 1994.
6. Propp V. Ya. Morfologiya volshebnoy skazki (Sehrli ertak morfologiyasi). – Moskva: Labirint, 2001.
7. Kempbell J. Tisyachelikiy geroy (Ming yuzli qahramon). – Moskva: AST, 1997.
8. Safarov O. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi. – Toshkent: Musiqa, 2010.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.