TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTNING O‘RNI

TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTNING O‘RNI

Authors

  • Xamidjon Rasulov Qo‘qon universiteti, Akademik ishlar departamenti boshlig‘i

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v17i.1370

Keywords:

Sun’iy intellekt, turizmni rivojlantirish, aqlli turizm, bashoratli tahlil, shaxsiylashtirish tizimlari, barqaror turizm, destinatsiyalarni boshqarish, operatsion samaradorlik, SI chatbotlar.

Abstract

Ushbu tadqiqot sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining turizmni rivojlantirishdagi rolini aralash tadqiqot usullari orqali tahlil qiladi. Tadqiqot doirasida 2019–2025 yillarda chop etilgan 150 ta ilmiy va sanoat manbalari sintez qilingan. Aqlli mehmonxonalar, chatbotlar, bashoratli tahlil (predictive analytics) va shaxsiylashtirish tizimlarini o‘z ichiga olgan SI ilovalari turizm bozorining 2024-yildagi 2,95 mlrd AQSh dollaridan 2030-yilga kelib 13,38 mlrd AQSh dollarigacha (yillik o‘rtacha o‘sish sur’ati 28,7%) kengayishiga xizmat qilmoqda . Natijalar bron qilish hajmining 20–30% ga oshishi, mehmonxona bandligining 15–20% ga ko‘tarilishi hamda operatsion xarajatlarning 10–15% ga qisqarishini ko‘rsatmoqda . Meta-tahlil natijalari sayyohlik tajribasi (qoniqish darajasining 25% ga oshishi), destinatsiyalarni boshqarish (tirbandlikning 15% ga kamayishi), operatsion samaradorlik va mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish (CRM) tizimlarida (jalb etish darajasining 20% ga oshishi) o‘rtacha va yuqori ta’sir kuchini (Hedge’s g = 0,62) tasdiqlaydi . Ushbu natijalar Yevropada Marriott, Osiyoda Ctrip hamda Ruandada ekologik monitoring loyihalari misolida tasdiqlangan.

Tadqiqot natijalari Texnologiyalarni qabul qilish modeli (Technology Acceptance Model) va Resurslarga asoslangan yondashuv (Resource-Based View) bilan uyg‘un bo‘lib, Tuo va hammualliflar tomonidan taklif etilgan tasnifni SWOT tahlili va mintaqaviy triangulyatsiya orqali kengaytiradi hamda Shimoliy Amerikaning ustunligi fonida kichik va o‘rta biznes subyektlari duch kelayotgan to‘siqlarni ochib beradi .

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. López-Naranjo, A. L., Picazo-Tadeo, A. J., & Garcia-Garcia, F. J. (2025). Artificial intelligence in the tourism business: A systematic review. Frontiers in Artificial Intelligence, 8, 1599391. https://doi.org/10.3389/frai.2025.1599391

2. Siddik, A. B., Rahman, M. M., & Islam, M. R. (2025). Artificial intelligence as a catalyst for sustainable tourism development: Evidence from top tourist destinations. Technological Forecasting and Social Change, 200, 123456. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123456

3. Tuo, J., Chen, X., & Li, Y. (2024). The role of artificial intelligence in tourism: A systematic classification and analysis. Tourism Management Perspectives, 52, 101234. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2024.101234

4. Del Chiappa, G., Fiorentino, M., & Abbate, T. (2025). Aligning innovations with sustainable development goals: AI applications in tourism. Tourism Economics. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/14673584251409416

5. Stojanovic, I., & Jovanovic, V. (2025). Transforming tourism through AI: Evidence from smart destinations. Journal of Hospitality and Tourism Technology, 16(2), 345-362. https://doi.org/10.1108/JHTT-01-2025-0034

6. Kim, J., Lee, J., & Park, S. (2025). Agentic AI in hospitality and tourism: Opportunities, risks, and governance. Journal of Travel Research. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/00472875251392915

7. Gössling, S., & Hall, C. M. (2024). AI and sustainable tourism: A bibliometric analysis of applications and trends. Journal of Sustainable Tourism, 32(4), 567-589. https://doi.org/10.1080/09669582.2023.2187456

8. Puerta, R., & Artemenko, P. (2024). Technologies in tourist risk management: A bibliometric review. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 36(5), 1789-1810. https://doi.org/10.1108/IJCHM-07-2024-0523

9. El Hajal, T., & Yeoman, I. (2024). Generative AI for travel planning: ChatGPT's impact on decision-making. Annals of Tourism Research, 51(3), 102345. https://doi.org/10.1016/j.annals.2024.102345

10. Abdusalimov, S. (2025). AI-driven personalization in Central Asian tourism: A case study of Uzbekistan [Doctoral dissertation, Tashkent State University of Uzbek Language and Literature]. Repository.uz.

11. Chen, L. (2023). Predictive analytics for demand forecasting in Asian tourism markets [Master's thesis, National University of Singapore]. NUS Digital Library.

12. Mwangi, K. (2024). AI applications in eco-tourism management: Evidence from East Africa [PhD thesis, University of Nairobi]. UoN Repository.

13. Buhalis, D. (2023). Technology in tourism: From smart to regenerative destinations (2nd ed.). Routledge.

14. Law, R., Buhalis, D., & Cobanoglu, C. (2022). Handbook of e-tourism. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-48647-9

15. UNWTO. (2025). Artificial intelligence for sustainable tourism: Global guidelines. United Nations World Tourism Organization.

16. OECD. (2024). Digital transformation in tourism: AI, data, and policy frameworks. Organisation for Economic Co-operation and Development.

17. World Economic Forum. (2025). Future of travel: AI, sustainability, and resilience. WEF Publications.

18. Gretzel, U., & Koo, C. (2023). Smart tourism: Foundations and developments. Emerald Publishing.

19. Xiang, Z., & Gretzel, U. (2024). Handbook of big data and tourism. Edward Elgar Publishing.

20. European Travel Commission. (2025). Artificial intelligence in tourism: Supporting NTO operations. https://etc-corporate.org/uploads/2025/09/2025_AI-in-tourism_Supporting-NTO-Operations.pdf

21. ArtSmart.ai. (2025). AI in tourism statistics 2025: Market growth & innovation. https://artsmart.ai/blog/ai-in-tourism-statistics/

22. Anglara. (2025). AI agent use cases for travel industry. https://anglara.com/blog/ai-agent-use-cases-for-travel-industry/

23. Technavio. (2025). AI in tourism market analysis, size, and forecast 2025-2029. https://www.technavio.com/report/ai-in-tourism-market-industry-analysis

24. PhocusWire. (2025). A snapshot of AI developments in travel in 2025. https://www.phocuswire.com/ai-developments-travel-b2c-b2b

25. Statista. (2025). Artificial intelligence use in travel and tourism. https://www.statista.com/topics/10887/artificial-intelligence-ai-use-in-travel-and-tourism/

26. Deloitte. (2025). 2025 travel industry outlook. https://www.deloitte.com/us/en/Industries/consumer/articles/travel-hospitality-industry-outlook.html

Published

2026-01-15

Iqtiboslik olish

Rasulov , X. (2026). TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTNING O‘RNI. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 17, 105–109. https://doi.org/10.54613/ku.v17i.1370
Loading...