TARIXIY ASARLARDA UCHRAYDIGAN ANTROPONIMLAR TADQIQI

Authors

  • Nilufarxon Xalilova

    Qo‘qon universiteti, filologiya kafedrasi katta o‘qituvchisi, Phd.

DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iC.1733
Keywords:
Array
Abstract

Mazkur maqolada tarixiy asarlarda uchraydigan antroponimlarning lingvistik, tarixiy, semantik va lingvomadaniy xususiyatlari kompleks tarzda tadqiq etiladi. Tarixiy manbalarda qoʻllangan shaxs nomlari, laqablar, kunyalar hamda nasab nomlarining shakllanish tamoyillari, ularning struktur-semantik xususiyatlari va tarixiy taraqqiyot bosqichlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Antroponimlarning yuzaga kelishida muayyan davrning siyosiy muhiti, ijtimoiy munosabatlari, diniy qarashlari, milliy urf-odatlari hamda etnomadaniy omillarning taʼsiri ochib beriladi. Maqolada tarixiy asarlarda uchraydigan antroponimlarning faqat nominativ birlik sifatida emas, balki xalqning tarixiy xotirasi, madaniy tafakkuri va milliy oʻzligini ifodalovchi muhim onomastik qatlam ekanligi asoslanadi. Shuningdek, antroponimlar tarkibida uchraydigan turkiy, arabiy va forsiy qatlamlarning oʻzaro integratsiyasi hamda ularning tarixiy til taraqqiyotidagi oʻrni misollar asosida yoritiladi. Tadqiqot davomida tarixiy matnlarda qoʻllangan ism va laqablarning semantik yuklamasi, ularning shaxsning ijtimoiy mavqei, kasbi, nasl-nasabi yoki maʼnaviy fazilatlarini ifodalashdagi ahamiyati tahlil etiladi. Bundan tashqari, maqolada antroponimlarning tarixiy-lisoniy manba sifatidagi qiymati, ular orqali xalqning dunyoqarashi, ijtimoiy-siyosiy hayoti hamda madaniy aloqalarini oʻrganish imkoniyatlari koʻrsatib beriladi. Tarixiy asarlardagi antroponimlarni lingvistik va etnolingvistik nuqtayi nazardan oʻrganish til taraqqiyoti, milliy qadriyatlar evolyutsiyasi va tarixiy tafakkur jarayonlarini yoritishda muhim ilmiy manba boʻlib xizmat qilishi taʼkidlanadi. Tadqiqot natijalari tarixiy tilshunoslik, onomastika, etnolingvistika va lingvomadaniyat yoʻnalishlarida olib boriladigan ilmiy izlanishlar uchun nazariy hamda amaliy ahamiyat kasb etadi.

References

1. Ибратул хавоқин / Ниёз Муҳаммад Хўқандий; (Таърихи Шаҳрухий): Худоёрхон авлодлари тарихи / Шоҳрухбек Умаров. – Тошкент: Турон замин зиё, 2014. – 349 б.

2. Муҳаммад Aзиз Марғилоний. Тарихи Aзизий: (Фарғона чор мустамлакаси даврида) // Сўзбоши ва изоҳлар муаллифлари: Ш.Воҳидов, Д.Сангирова; Масъул муҳаррир: А.Қаюмов/. – Тошкент: Маънавият, 1999. – 112 б.

3. Воҳидов Ш. ХIХ – ХХ аср бошларида Қўқон хонлигида тарихнависликнинг ривожланиши: Тарих фан. док... дисс. – Тошкент: ЎзР ФА Шарқшунослик институти, 1998. – Б. 207.

4. E. Begmatov. O‘zbek ismlari izohi. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2016. – 608 b.

5. Расулов Р. Бобур – ўзбек тилининг софлиги учун курашувчи // Бобур ва ўзбек миллий маданияти тараққиётининг айрим масалалари: Халқаро илмий-амалий анжуман материаллари тўплами. – Андижон, 1993. – Б. 44.

6. Нафасов Т. Бобур – номшунос // Бобур ва ўзбек миллий маданияти тараққиётининг айрим масалалари: Халқаро илмий-амалий анжуман материаллари тўплами. – Андижон, 1993. – Б. 39.

7. Воҳидов Ш. Қўқон хонлигида тарихнавислик. – Тошкент: Aкадемнашр, 2010. – Б. 158.

8. F.Musayeva. Antroponimlarda jins tushunchasining ifodalanishi // O‘zbek tili va adabiyoti. – 2012. – №3. – B. 80–84.

9. R.Xudoyberganov. O‘zbek antroponimiyasi tizimining variantdorligi: Filol. fan. nomz. diss. avtoref. – Toshkent, 2008. – 24 b.

Downloads
Published
2026-06-18
Issue
Vol. 18 No. C (2026): QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI (C)
Section
Maqolalar
License

Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

How to Cite

TARIXIY ASARLARDA UCHRAYDIGAN ANTROPONIMLAR TADQIQI. (2026). QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 18(C), 82-85. https://doi.org/10.54613/ku.v18iC.1733