MODAL STRUKTURADAGI INSON HIS-TUYG‘ULARINI IFODALOVCHI VOSITALARNING LINGVOKULTOROLOGIK TAHLILI

MODAL STRUKTURADAGI INSON HIS-TUYG‘ULARINI IFODALOVCHI VOSITALARNING LINGVOKULTOROLOGIK TAHLILI

Authors

  • Usmonjon Rahimov Andijon davlat univеrsitеti mustaqil tadqiqotchisi, filologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v18iС.1715

Keywords:

modallik, lingvokulturologiya, antroposentrik paradigma, emotsionallik, baho kategoriyasi, xushomad konsepti, uyat konsepti, milliy mentalitet, kommunikativ xulq, madaniy qadriyatlar

Abstract

Maqolada modal struktura tarkibida inson his-tuyg‘ularini ifodalovchi vositalarning lingvokulturologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Xususan, emotsionallik va baho kategoriyalariga mansub bo‘lgan xushomad va uyat konseptlari lingvokulturologik nuqtai nazardan o‘rganilib, ularning turli xalqlar madaniyatida namoyon bo‘lish xususiyatlari qiyosiy tahlil qilinadi. Xushomadning sotsial va emotsional turlari, shuningdek, uyat konseptining semantik va kognitiv jihatlari yoritiladi. Maqolada zamonaviy tilshunoslikning antroposentrik va lingvokulturologik yondashuvlari asosida modal struktura tarkibida inson his-tuyg‘ularini ifodalovchi vositalarning o‘rni va ahamiyati tadqiq etiladi. Tadqiqotda emotsionallik hamda baho kategoriyalarining muhim tarkibiy qismlari hisoblangan xushomad va uyat konseptlari lingvomadaniy hodisa sifatida tahlil qilinadi. Ushbu konseptlarning semantik, pragmatik va kognitiv xususiyatlari yoritilib, ularning milliy madaniyat, mentalitet va kommunikativ xulq-atvor bilan bog‘liqligi ochib beriladi. Shuningdek, turli xalqlar lingvomadaniyatida xushomad va uyat konseptlarining namoyon bo‘lish shakllari qiyosiy jihatdan o‘rganilib, ularning kommunikativ jarayondagi vazifalari aniqlanadi. Tadqiqot natijalari modal mazmunning shakllanishida emotsional va baholovchi birliklarning muhim o‘rin tutishini hamda til, tafakkur va madaniyat o‘rtasidagi uzviy munosabatlarni yoritishga xizmat qilishini ko‘rsatadi. Mazkur ish lingvokulturologiya, pragmalingvistika, kognitiv tilshunoslik va kommunikativ tilshunoslik yo‘nalishlarida olib borilayotgan tadqiqotlar uchun nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Антология концептов. Том 3. Дженкова Е.А. Стыд и вина. Волгоград: Парадигма, 2006. С. 235-236.

2. БодуэнДе Куртэне И. А. Избранные труды. – М., 1963. – Т. 2

3. Морозова И. С. Комплименты и их роль в общении // Проблемы языковедения и литературоведения: динамический аспект. – Пермь, 1999. – С. 15–16.

4. Маслова В.А. Лингвокультурология. Москва, 2001. – С. 88.

5. Прист С. Теории сознания. – М. : Идея-Пресс, 2000. – С.27

6. Ўзбек тилнинг изоҳли луғати // Х va У ҳарфи – Т.: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2006-2008. 432-б.

7. Арутюнова Н. Д. Язык и мир человека. – 2-е изд. – М. : Языки русской культуры, 1999. – 896 с.

8. Апресян Ю. Д. Избранные труды. Т. 1. Лексическая семантика. Синонимические средства языка. – М. : Школа «Языки русской культуры», 1995. – 472 с.

9. Воркачев С. Г. Счастье как лингвокультурный концепт. – М. : Гнозис, 2004. – 236 с.

10. Карасик В. И. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. – Волгоград : Перемена, 2002. – 477 с.

11. Красных В. В. Этнопсихолингвистика и лингвокультурология : курс лекций. – М. : ИТДГК «Гнозис», 2002. – 284 с.

12. Кубрякова Е. С. Язык и знание: На пути получения знаний о языке. Части речи с когнитивной точки зрения. Роль языка в познании мира. – М. : Языки славянской культуры, 2004. – 560 с.

13. Степанов Ю. С. Константы: Словарь русской культуры. Опыт исследования. – 3-е изд. – М. : Академический проект, 2004. – 992 с.

14. Телия В. Н. Русская фразеология. Семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. – М. : Школа «Языки русской культуры», 1996. – 288 с.

15. Шмелев А. Д. Русская языковая модель мира: Материалы к словарю. – М. : Языки славянской культуры, 2002. – 224 с.

16. Вежбицкая А. Понимание культур через посредство ключевых слов. – М. : Языки славянской культуры, 2001. – 288 с.

17. Вежбицкая А. Язык. Культура. Познание. – М. : Русские словари, 1996. – 416 с.

18. Сепир Э. Избранные труды по языкознанию и культурологии. – М. : Прогресс, 1993. – 656 с.

19. Гумбольдт В. фон. Язык и философия культуры. – М. : Прогресс, 1985. – 451 с.

20. Лихачев Д. С. Концептосфера русского языка // Известия АН СССР. Серия литературы и языка. – 1993. – Т. 52, № 1. – С. 3–9.

21. Маслова В. А. Введение в когнитивную лингвистику. – М. : Флинта ; Наука, 2011. – 296 с.

22. Вежбицкая А. Эмоции и культурные сценарии // Язык. Культура. Познание. – М. : Русские словари, 1996. – С. 326–375.

Published

2026-06-18

Iqtiboslik olish

Rahimov, U. (2026). MODAL STRUKTURADAGI INSON HIS-TUYG‘ULARINI IFODALOVCHI VOSITALARNING LINGVOKULTOROLOGIK TAHLILI. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 18(С), 20–22. https://doi.org/10.54613/ku.v18iС.1715
Loading...