NEYROPEDAGOGIK YONDASHUV ASOSIDA O‘QUVCHILARNING MATN BILAN ISHLASH KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISH

NEYROPEDAGOGIK YONDASHUV ASOSIDA O‘QUVCHILARNING MATN BILAN ISHLASH KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISH

Authors

  • Saboxat Xolmatova Chirchiq davlat pedagogika universiteti mustaqil tadqiqotchisi, Pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori.

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v18iB.1692

Keywords:

neyropedagogik yondashuv, matn bilan ishlash, kompetensiya, o‘quvchi, diqqat, xotira, idrok, tanqidiy fikrlash, refleksiya, o‘qish savodxonligi

Abstract

Ushbu maqolada neyropedagogik yondashuv asosida o‘quvchilarning matn bilan ishlash kompetensiyasini takomillashtirish masalalari yoritiladi. Matn bilan ishlash kompetensiyasi o‘quvchining matnni o‘qish, tushunish, asosiy g‘oyani ajratish, ma’lumotlarni tahlil qilish, mazmunni qayta ishlash, xulosa chiqarish va o‘z munosabatini bildirish qobiliyati bilan bog‘liq muhim o‘quv-bilish ko‘nikmasi sifatida qaraladi. Maqolada neyropedagogik yondashuvning diqqat, xotira, idrok, tafakkur, emotsional qiziqish va refleksiya kabi kognitiv-psixologik jarayonlarni hisobga olgan holda matn bilan ishlash samaradorligini oshirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, vizual tayanchlar, savollar tizimi, aqliy xarita, bosqichma-bosqich tahlil va refleksiv topshiriqlar orqali o‘quvchilarning matnni chuqur anglash va mustaqil tahlil qilish kompetensiyasini rivojlantirish yo‘llari asoslanadi. Shuningdek, maqolada neyropedagogik yondashuvning amaliy ta’lim jarayoniga integratsiya qilinishi o‘quvchilarda metakognitiv ko‘nikmalarni rivojlantirishga xizmat qilishi alohida ta’kidlanadi. Matn bilan ishlash jarayonida o‘quvchilarning individual kognitiv uslublari, o‘rganish tezligi va axborotni qabul qilish kanallari (vizual, audial va kinestetik) hisobga olinishi ta’lim samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Bundan tashqari, zamonaviy raqamli ta’lim muhitida interaktiv platformalar va multimodal resurslardan foydalanish matnni chuqur anglash va tahlil qilish jarayonini yanada faollashtirishi mumkin. Maqolada keltirilgan yondashuvlar o‘quvchilarning nafaqat o‘quv materialini o‘zlashtirishiga, balki ularni real hayotiy vaziyatlarda qo‘llay olish kompetensiyasini shakllantirishga ham xizmat qiladi. Shu bilan birga, neyropedagogik strategiyalar asosida tashkil etilgan ta’lim jarayoni o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi interaktiv hamkorlikni kuchaytirib, ta’limni shaxsga yo‘naltirilgan model asosida rivojlantirish imkonini beradi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Kintsch W. The Role of Knowledge in Discourse Comprehension: A Construction-Integration Model // Psychological Review. – 1988. – Vol. 95, № 2. – P. 163–182. – URL: https://condor.depaul.edu/dallbrit/extra/hon207/readings/kintsch-1988-construction-integration.pdf

2. Pressley M., Afflerbach P. Verbal Protocols of Reading: The Nature of Constructively Responsive Reading. – Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1995. – 157 p. – URL: https://andymatuschak.org/files/papers/Pressley%2C%20Afflerbach%20-%201995%20-%20Verbal%20Protocols%20of%20Reading.pdf

3. Snow C. Reading for Understanding: Toward an R&D Program in Reading Comprehension. – Santa Monica, CA: RAND Corporation, 2002. – 184 p. – URL: https://www.rand.org/pubs/monograph_reports/MR1465.html

4. Duke N. K., Pearson P. D. Effective Practices for Developing Reading Comprehension // What Research Has to Say About Reading Instruction / ed. by A. E. Farstrup, S. J. Samuels. – 3rd ed. – Newark, DE: International Reading Association, 2002. – P. 205–242. – URL: https://faculty.washington.edu/smithant/DukeandPearson.pdf

5. Sousa D. A. How the Brain Learns to Read. – Thousand Oaks, CA: Corwin Press, 2005. – 246 p. – URL: https://books.google.com/books/about/How_the_Brain_Learns_to_Read.html?id=V8cwjrHgQFEC

6. Jensen E. Teaching with the Brain in Mind. – 3rd ed. – Alexandria, VA: ASCD, 2005. – 178 p.

7. Tokuhama-Espinosa T. Mind, Brain, and Education Science: A Comprehensive Guide to the New Brain-Based Teaching. – New York: W.W. Norton & Company, 2011. – 489 p.

8. Willis J. Research-Based Strategies to Ignite Student Learning: Insights from a Neurologist and Classroom Teacher. – Alexandria, VA: ASCD, 2006. – 194 p.

9. Caine R. N., Caine G. Making Connections: Teaching and the Human Brain. – Alexandria, VA: ASCD, 1994. – 223 p.

10. Medina J. Brain Rules: 12 Principles for Surviving and Thriving at Work, Home, and School. – Seattle: Pear Press, 2014. – 301 p.

11. Wolf M. Proust and the Squid: The Story and Science of the Reading Brain. – New York: Harper Perennial, 2008. – 336 p.

12. Dehaene S. Reading in the Brain: The New Science of How We Read. – New York: Viking Adult, 2009. – 384 p.

13. Sousa D. A. How the Brain Learns. – 5th ed. – Thousand Oaks, CA: Corwin Press, 2017. – 440 p.

14. Marzano R. J. The Art and Science of Teaching: A Comprehensive Framework for Effective Instruction. – Alexandria, VA: ASCD, 2007. – 221 p.

15. Fisher D., Frey N. Improving Adolescent Literacy: Strategies at Work. – Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, 2008. – 192 p.

16. Guthrie J. T., Wigfield A. Engaged Reading: Processes, Practices and Policy Implications // Reading Research Quarterly. – 2000. – Vol. 35, № 3. – P. 403–422.

17. Alexander P. A. The Development of Expertise: The Journey from Acclimation to Proficiency // Educational Researcher. – 2003. – Vol. 32, № 8. – P. 10–14.

18. Anderson R. C., Pearson P. D. A Schema-Theoretic View of Basic Processes in Reading Comprehension // Handbook of Reading Research. – New York: Longman, 1984. – P. 255–291.

19. Vygotsky L. S. Thought and Language. – Cambridge, MA: MIT Press, 1986. – 287 p.

20. Bransford J. D., Brown A. L., Cocking R. R. How People Learn: Brain, Mind, Experience, and School. – Washington, DC: National Academy Press, 2000. – 374 p.

Published

2026-05-21

Iqtiboslik olish

Xolmatova, S. (2026). NEYROPEDAGOGIK YONDASHUV ASOSIDA O‘QUVCHILARNING MATN BILAN ISHLASH KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISH. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 18(B), 126–129. https://doi.org/10.54613/ku.v18iB.1692
Loading...