INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA PEDAGOGIK TERMINLARNING NUTQIY IDROKDAGI LINGVOKOGNITIV XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iB.1689Keywords:
pedagogik termin, nutqiy idrok, lingvokognitiv xususiyat, pedagogik diskurs, psixolingvistika, semantik dekodlash, mental leksikon, konseptualizatsiya, pragmatika, assotsiativ maydon.Abstract
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi pedagogik terminlarning nutqiy idrokdagi lingvokognitiv xususiyatlari qiyosiy-pragmatik hamda psixolingvistik yondashuvlar asosida yoritilgan. Pedagogik terminlarning konseptual-semantik tuzilishi, mental leksikondagi o‘rni, assotsiativ bog‘lanishlari, semantik faollashuv mexanizmlari hamda pedagogik diskursdagi pragmatik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Pedagogik terminlar ta’lim jarayonida ilmiy bilimlarni uzatish, pedagogik faoliyatni tashkil etish va kommunikativ munosabatlarni tartibga solishda muhim lingvistik hamda kognitiv vosita sifatida talqin etiladi. Maqolada pedagogik terminlarning inson ongida konseptual bilimlar bilan bog‘liq holda shakllanishi, ularning nutqiy faoliyat jarayonida faollashuvi va turli kommunikativ vaziyatlarda interpretatsiya qilinishi masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Ingliz va o‘zbek pedagogik terminologiyasining lingvomadaniy xususiyatlari, milliy ta’lim paradigmalari bilan aloqadorligi hamda pedagogik tushunchalarning verbal ifodalanishidagi umumiy va o‘ziga xos jihatlar qiyosiy tavsiflanadi. Shuningdek, pedagogik terminlarning semantik mazmuni, konseptual modellari va assotsiativ maydonlari insonning pedagogik tajribasi hamda kommunikativ kompetensiyasi bilan uzviy bog‘liqlikda ko‘rib chiqiladi. Pedagogik terminlarning nutqiy idrokdagi voqelanishi fonologik yoki grafik qabul qilish, semantik anglash, konseptual integratsiya, assotsiativ faollashuv va pragmatik interpretatsiya kabi ko‘p bosqichli kognitiv jarayonlar orqali izohlanadi. Terminlarning pedagogik diskursdagi informativ, regulativ, motivatsion va baholovchi funksiyalari hamda ta’limiy kommunikatsiya samaradorligini ta’minlashdagi o‘rni yoritiladi. Pedagogik terminologiyaning lingvokognitiv tabiati inson tafakkuri, konseptual bilimlar tizimi, kommunikativ tajriba va lingvomadaniy omillar bilan chambarchas bog‘liq holda tavsiflanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Nizomova M.B. Ingliz va o‘zbek tillarida pedagogik terminlarning lingvopragmatik va psixolingvistik xususiyatlari. – Qarshi: QarDU nashriyoti, 2025. – 168 b.
2. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 124 b.
3. Mahmudov N. Tilning mukammal tadqiqi yo‘llarini izlab. – Toshkent: Fan, 2012. – 176 b.
4. Kubryakova E. Краткий словарь когнитивных терминов. – Москва: МГУ, 1996. – 245 с.
5. Leontiev A. Основы психолингвистики. – Москва: Смысл, 1997. – 287 с.
6. Luria A. Язык и сознание. – Москва: Издательство Московского университета, 1979. – 320 с.
7. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 1980. – 276 p.
8. Langacker R. Foundations of Cognitive Grammar. Vol.1. – Stanford: Stanford University Press, 1987. – 516 p.
9. Lev Vygotsky. Thought and Language. – Cambridge: MIT Press, 1986. – 287 p.
10. David Crystal. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. – Oxford: Blackwell Publishing, 2008. – 529 p.
11. Nizomova M.B. Pedagogikaga oid terminlarning milliy o‘ziga xoslikni belgilash pragmatikasi / Ilm-fan yangiliklari. Respublika konferensiyasi materiallari. – Andijon, 2024. – B. 49-52.
12. Nizomova M.B. Narrow and broad interpretation of the contact concept of “pedagogical language” in the social environment of terms related to pedagogy in english and uzbek languages // The American Journal of Social Science and Education Innovations (ISSN: -2689-100x). – VOLUME 05. – USA, 2023. – P. 93-99. (Impact Factor SJIF-3.12)
13. Nizomova M.B. Pedagogikaga oid terminlarning pragmatik kategoriyalari va pedagogik terminalogiyaning pragmatik xususiyati (Ingliz va o‘zbek tillari misolida) // O‘zbekiston milliy universiteti xabarlari. – Toshkent, 2023. – № 1/11/1. – B. 392-394. (10.00.00; №15)
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.