INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA KONSEPTUAL METAFORALAR VA ULARNING LEKSIK IFODALANISHI

INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA KONSEPTUAL METAFORALAR VA ULARNING LEKSIK IFODALANISHI

Authors

  • Alisher Parmonov Qo‘qon universiteti dotsenti v.b., filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v17i.1349

Keywords:

konseptual metafora, leksik ifodalanish, ingliz tili, o‘zbek tili, qiyosiy tahlil, kognitiv lingvistika, madaniy farqlar, universal metaforalar, personifikatsiya, metonimiya, globalizatsiya ta’siri, tarjima muammolari, stilistik vositalar, korpus lingvistikasi.

Abstract

Ushbu maqola ingliz va o‘zbek tillarida konseptual metaforalarning leksik ifodalanishini qiyosiy tahlil qilishga bag‘ishlangan. Konseptual metafora nazariyasi  asosida, metaforalar nafaqat tilning stilistik vositasi, balki inson tafakkurini shakllantiruvchi kognitiv tuzilma sifatida ko‘rib chiqiladi. Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi umumiy va madaniy xos konseptual metaforalar, masalan, “VAQT – PUL” (TIME IS MONEY) va uning ekvivalenti o‘zbek tilida “VAQT – OLTIN” (TIME IS GOLD) kabi misollar orqali tahlil qilinadi. Tadqiqot metodologiyasi korpus lingvistikasiga asoslangan bo‘lib, ingliz tilida Corpus of Contemporary American English (COCA) va o‘zbek tilida milliy korpuslardan olingan 500 dan ortiq leksik ifodalar tahlil qilingan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ikkala tilda ham metaforalar universal kognitiv modellarga asoslangan, ammo madaniy farqlar (masalan, o‘zbek folkloridagi tabiatga oid metaforalar va ingliz tilidagi iqtisodiy metaforalar) ularning ifodalanishida aks etadi. Muhokamada metaforalarning tilshunoslik va madaniyatshunoslikdagi ahamiyati, shuningdek, tarjimada yuzaga keladigan muammolar muhokama qilinadi. Tadqiqot xulosasi sifatida, konseptual metaforalar til va madaniyat o‘rtasidagi bog‘lanishni yorituvchi vosita ekanligi ta’kidlanadi. Ushbu ish tilshunoslar va tarjimachilar uchun amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, ikki til o‘rtasidagi metaforalarni o‘rganishda yangi yondashuvlarni taklif etadi. 

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Evans, V., & Green, M. (2006). Cognitive linguistics: An introduction. Edinburgh University Press.

2. Fayziyeva, A. A. (2022). Conceptual metaphor universals in English and Uzbek. JournalNX, 8(4), 107-112.

3. Fayziyeva, A. A. (2025). A comparative analysis of conceptual metaphors in English and Uzbek newspapers. Journal of Innovations in Scientific Research, 1(1), 45-56.

4. Gibbs, R. W. (1994). The poetics of mind: Figurative thought, language, and understanding. Cambridge University Press.

5. Kaya, S. G. (2019). Linguistic metaphor identification in Uzbek. In Metaphor Identification in Multiple Languages (pp. 227-245). John Benjamins Publishing Company.

6. Kövecses, Z. (2002). Metaphor: A practical introduction. Oxford University Press.

7. Kurbonova, G. S., & Rofieva, G. Y. (2022). The use of conceptual metaphors in Uzbek-French texts. Buxoro Davlat Universiteti Ilmiy Jurnali, 5(56), 12-18.

8. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.

9. Pragglejaz Group. (2007). MIP: A method for identifying metaphorically used words in discourse. Metaphor and Symbol, 22(1), 1-39.

10. Omonov, B. (2021). Terminological system as an object of research in linguistics. Scienceweb academic papers collection.

11. Khabitovich, O. B. (2025). The role of gender in teaching English for specific purposes: https://doi.org/10.5281/zenodo.15667737. SHOKHLIBRARY,844-853.

Published

2026-01-15

Iqtiboslik olish

Parmonov, A. (2026). INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA KONSEPTUAL METAFORALAR VA ULARNING LEKSIK IFODALANISHI. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 17, 23–26. https://doi.org/10.54613/ku.v17i.1349
Loading...