ERKINLIK G‘OYASINING BADIIY ADABIYOTDA AKS ETISHINI O‘RGANISHNING METODOLOGIK ASOSLARI
- Authors
-
-
Muattar Umrzakova
Qo‘qon universiteti Andijon filiali o‘qituvchisi.
-
- Keywords:
- Array
- Abstract
-
Maqolada erkinlikning badiiy adabiyotda ifodalanishini o‘rganish uchun zarur bo‘lgan metodologik tamoyillar tizimlashtiriladi. Erkinlik birgina siyosiy ozodlik yoki qahramonning to‘siqlardan xoli bo‘lishi bilan cheklanmay, shaxsning ichki tanlovi, o‘zini anglash, ijtimoiy mas’uliyat va badiiy ijod mustaqilligini qamrab oluvchi ko‘p qatlamli hodisa sifatida talqin etiladi. Tahlilning nazariy tayanchlari sifatida salbiy va ijobiy erkinlik farqi, shaxsiy-ruhiy ozodlik muammosi, germenevtik talqin va badiiy matnning ichki tuzilishi haqidagi qarashlar yoritiladi. Metodologiyaning amaliy bosqichlari matn va nashrni aniqlash, erkinlikning semantik qatlamlarini belgilash, obraz va motivlarni kuzatish, poetik shaklni tahlil qilish, tarixiy kontekstni hisobga olish hamda talqinni matniy dalillar bilan tekshirishdan iborat ekani asoslanadi. Uolt Uitmenning “Ochiq yo‘l qo‘shig‘i” hamda Rauf Parfining “Shamollar”, “Turkiston yodi”, “Ona tilim” kabi she’rlari qiyosiy misol sifatida ko‘rib chiqiladi. Tahlil yo‘l va harakat, shamol, tarixiy xotira, ona til va lirik subyekt obrazlari orqali erkinlikning turli mazmunlari ochilishini ko‘rsatadi. Natijada badiiy matnni faqat g‘oyaviy shiorlar yoki alohida timsollar asosida sharhlash yetarli emasligi; mazmun, shakl, subyekt pozitsiyasi va kontekstni birgalikda hisobga oluvchi yondashuv zarurligi xulosa qilinadi.
- References
-
1. Berlin, I. Two Concepts of Liberty: An Inaugural Lecture Delivered before the University of Oxford on 31 October 1958. – Oxford: Clarendon Press, 1958.
2. Fromm, E. Escape from Freedom. – New York: Farrar & Rinehart, 1941.
3. Gadamer, H.-G. Truth and Method. 2nd revised edition. – London: Continuum, 2004.
4. Lotman, Yu. M. Struktura khudozhestvennogo teksta [Badiiy matn tuzilishi]. – Moskva: Iskusstvo, 1970.
5. Whitman, W. “Song of the Open Road” // Leaves of Grass. 1891–1892 edition. The Walt Whitman Archive. URL: https://whitmanarchive.org/item/ppp.01663_01749
6. Parfi, R. Ona Turkiston: she’rlar. – 1993-yilgi to‘plamning elektron nusxasi. ZiyoUz kutubxonasi. URL: https://www.ziyouz.com/books/uzbek_zamonaviy_sheriyati/Rauf%20Parfi.%20Ona%20Turkiston.pdf
7. Umrzakova, M. Rauf Parfi she’riyatida erkinlik konsepsiyasining badiiy talqini // Qo‘qon universiteti xabarnomasi. – 2026. – 19-jild. URL: https://www.sindex.uz/en/article/443012
8. Kramnick, J. Criticism and Truth: On Method in Literary Studies. – Chicago: University of Chicago Press, 2023.
9. Lindner, C. M. “Freedom” // Walt Whitman: An Encyclopedia. The Walt Whitman Archive. URL: https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry462
- Downloads
- Published
- 2026-08-19
- Section
- Maqolalar
- License
-
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
