NOLISONIY OMILLARNING MEDIA DISKURSIDAGI TIL TANLOVIGA TA’SIRI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v19iB.1847Keywords:
media diskurs, til tanlovi, nolisoniy omillar, ekstralingvistik faktor, kod almashinuvi, gibrid birlik, til siyosati, o‘zbek tili, ingliz tili.Abstract
Maqolada inglizcha-o‘zbekcha media diskursining shakllanishida nolisoniy omillarning o‘rni tadqiq etiladi. Muallif til tanlovi hodisasini sof lingvistik jarayon emas, balki siyosiy-huquqiy, iqtisodiy, texnologik, ijtimoiy-madaniy va adressat omillarining kesishuvida yuzaga keladigan diskursiv qaror sifatida talqin qiladi. O‘zbek media matnlaridan olingan empirik material asosida nolisoniy omillarning besh guruhli tasnifi ishlab chiqilgan hamda ularning media janrlari bo‘yicha ierarxiyasi aniqlangan. Tadqiqot natijalari o‘zbek tilini saqlash strategiyalarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, maqolada inglizcha birliklarning o‘zbek media makoniga kirib kelishi va faol qo‘llanishiga sabab bo‘luvchi omillarning o‘zaro munosabati, ularning turli kommunikativ vaziyatlarda namoyon bo‘lish xususiyatlari yoritiladi. Media janrlari o‘rtasidagi farqlar asosida til vositalarini tanlash mezonlari tahlil qilinib, milliy til me’yorlari bilan zamonaviy axborot almashinuvi talablari o‘rtasidagi muvozanat masalasiga e’tibor qaratiladi. Shuningdek, o‘zbekcha muqobillarni ommalashtirish, media matnlarining lingvistik sifatini oshirish va til siyosatining amaliy samaradorligini kuchaytirishga doir ilmiy-amaliy qarashlar ilgari suriladi. Maqolaning ilmiy ahamiyati media diskursidagi til tanlovini nolisoniy omillar bilan uzviy bog‘liq holda o‘rganish hamda mazkur jarayonni tizimli tahlil qilish mezonlarini aniqlashtirishda namoyon bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 21-oktabrdagi PF-5850-son Farmoni «O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeyini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida».
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 20-oktabrdagi PF-6084-son Farmoni «Mamlakatimizda o‘zbek tilini yanada rivojlantirish va til siyosatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida».
3. Sapayev Q. Hozirgi o‘zbek tili. – Toshkent: Fan, 2009. – 320 b.
4. Jalilova M., Jalolov J. Ingliz va o‘zbek ommaviy axborot vositalari terminlarining struktur xususiyatlari. – 2024.
5. Normurodova N. O‘zbek raqamli muhitida kod almashinuvi va translingvizm hodisalari. – 2025.
6. Sapaeva D. Kasb-hunar nomlarida ingliz tilidan o‘zlashgan birliklar. – 2026.
7. Isakova M. Media diskursida frazeologik birliklarning qo‘llanishi. – 2025.
8. Bell A. The Language of News Media. – Oxford: Blackwell, 1991. – 296 p.
9. Crystal D. English as a Global Language. 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2003. – 212 p.
10. Fairclough N. Media Discourse. – London: Edward Arnold, 1995. – 214 p.
11. Fishman J.A. Reversing Language Shift. – Clevedon: Multilingual Matters, 1991. – 431 p.
12. Haugen E. The Analysis of Linguistic Borrowing // Language. – 1950. – Vol. 26, No. 2. – P. 210–231.
13. Kachru B.B. Standards, codification and sociolinguistic realism // English in the World. – Cambridge: CUP, 1985. – P. 11–30.
14. Muysken P. Bilingual Speech: A Typology of Code-Mixing. – Cambridge: CUP, 2000. – 306 p.
15. Myers-Scotton C. Duelling Languages: Grammatical Structure in Codeswitching. – Oxford: Clarendon Press, 1993. – 263 p.
16. Phillipson R. Linguistic Imperialism. – Oxford: Oxford University Press, 1992. – 365 p.
17. van Dijk T.A. News as Discourse. – Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1988. – 200 p.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.