O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA “VATAN” KONSEPTINING LEKSIK IFODASI: CHOG‘ISHTIRMA TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v19iB.1831Keywords:
Vatan konsepti, leksik semantika, chog‘ishtirma tahlil, nominativ maydon, polisemiya, kontekst, tarjima muqobilligi.Abstract
Maqolada o‘zbek va ingliz tillarida “Vatan” konseptini ifodalashda qatnashuvchi leksik birliklarning semantik o‘xshashliklari, farqlari va tarjimadagi muqobillik chegaralari o‘rganiladi. Tadqiqotning maqsadi mazkur konseptning leksik ifodasini alohida so‘zlar tengligi sifatida emas, balki muayyan ma’nolar o‘rtasidagi munosabat sifatida tavsiflashdir. Material sifatida Izoh.uz hamda Merriam-Webster elektron lug‘atlaridan o‘zbek tilidagi vatan, yurt, diyor, el, mamlakat va ingliz tilidagi homeland, motherland, fatherland, home, country birliklari maqsadli tanlandi. Tadqiqotda lug‘aviy definitsiyalar tahlili, komponent tahlil, chog‘ishtirish va muqobillikni kontekst bo‘yicha baholash usullari qo‘llanildi. Natijalar tahlil qilingan birliklarda hudud, kelib chiqish va mansublik belgilari turlicha birikishini ko‘rsatdi. Shuningdek, makonni bildiruvchi birlikning aholi, turarjoy yoki kelib chiqish manbasini anglatishi tarjima tanlovini o‘zgartirishi aniqlandi. O‘zbekcha vatan bilan inglizcha homeland muayyan ma’noda yaqinlashsa-da, ularning barcha ma’nolari o‘zaro teng emas. Home va country birliklarining tegishli ma’nolari ham konsept ifodasida ishtirok etadi. Maqolada lug‘aviy ma’no, kontekstual faollashuv va madaniy talqinni ajratishga asoslangan tahlil tartibi taklif qilinadi. Xulosalar tanlangan lug‘at materiallari doirasida chiqariladi; ular nutqiy chastota yoki barcha til egalarining qadriyatlari haqidagi statistik hukm sifatida talqin qilinmaydi. Natijalardan tarjima amaliyoti, leksikografik tavsif va ikki tilli ta’lim materiallarini ishlab chiqishda foydalanish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Ismatullayeva, I. I. (2024). Vatan lingvistik-madaniy konseptining qiyosiy-chog‘ishtirma modeli va universal, milliy-madaniy konseptual belgilari. Ilm sarchashmalari, (3), 122–125. https://aps.tsuos.uz/storage/users/249/articles/bUsfSTEYJtAqldBtL17Ypz5elDarlKIUdJpiJtVJ.pdf
2. Izoh.uz. (n.d.-a). Diyor. In O‘zbek tilining izohli lug‘ati. Retrieved September 30, 2026, from https://izoh.uz/word/diyor
3. Izoh.uz. (n.d.-b). El. In O‘zbek tilining izohli lug‘ati. Retrieved September 30, 2026, from https://izoh.uz/word/el
4. Izoh.uz. (n.d.-c). Mamlakat. In O‘zbek tilining izohli lug‘ati. Retrieved September 30, 2026, from https://izoh.uz/word/mamlakat
5. Izoh.uz. (n.d.-d). Vatan. In O‘zbek tilining izohli lug‘ati. Retrieved September 30, 2026, from https://izoh.uz/word/vatan
6. Izoh.uz. (n.d.-e). Yurt. In O‘zbek tilining izohli lug‘ati. Retrieved September 30, 2026, from https://izoh.uz/word/yurt
7. Merriam-Webster. (n.d.-a). Country. In Merriam-Webster.com dictionary. Retrieved September 30, 2026, from https://www.merriam-webster.com/dictionary/country
8. Merriam-Webster. (n.d.-b). Fatherland. In Merriam-Webster.com dictionary. Retrieved September 30, 2026, from https://www.merriam-webster.com/dictionary/fatherland
9. Merriam-Webster. (n.d.-c). Home. In Merriam-Webster.com dictionary. Retrieved September 30, 2026, from https://www.merriam-webster.com/dictionary/home
10. Merriam-Webster. (n.d.-d). Homeland. In Merriam-Webster.com dictionary. Retrieved September 30, 2026, from https://www.merriam-webster.com/dictionary/homeland
11. Merriam-Webster. (n.d.-e). Mother country. In Merriam-Webster.com dictionary. Retrieved September 30, 2026, from https://www.merriam-webster.com/dictionary/mother%20country
12. Merriam-Webster. (n.d.-f). Motherland. In Merriam-Webster.com dictionary. Retrieved September 30, 2026, from https://www.merriam-webster.com/dictionary/motherland
13. Sharifian, F. (2017). Cultural linguistics: Cultural conceptualisations and language. John Benjamins. https://doi.org/10.1075/clscc.8
14. Wierzbicka, A. (1997). Understanding cultures through their key words: English, Russian, Polish, German, and Japanese. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195088359.001.0001
Foydalanilgan web-saytlar ro‘yxati
15. https://izoh.uz (O‘zbek tilining elektron izohli lug‘ati).
16. https://www.merriam-webster.com (Merriam-Webster elektron lug‘ati).
17. https://aps.tsuos.uz (Ilmiy maqolaning elektron nusxasi joylashtirilgan universitet resursi).
18. https://benjamins.com (John Benjamins ilmiy nashriyoti).
19. https://academic.oup.com (Oxford University Press ilmiy nashrlar platformasi).
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.