JADID DARSLIKLARI VA XRESTOMATIYALARINI TAHLIL QILISHNING METODOLOGIK ASOSLARI VA MEZONLARI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iB.1805Keywords:
jadidchilik, usuli jadid, darslik, xrestomatiya, darslikshunoslik, kontent-tahlil, tahlil mezonlari, didaktik tamoyillar, pedagogika tarixi.Abstract
Maqolada XX asr boshlarida Turkistonda jadid maʼrifatparvarlari tomonidan yaratilgan darsliklar va xrestomatiyalarni tizimli pedagogik tahlil qilishning metodologik asoslari yoritilgan. Jadidshunoslik, pedagogika tarixi va zamonaviy darslikshunoslik tadqiqotlari umumlashtirilib, mavjud ishlarda darsliklar yagona mezonlar asosida qiyoslanmaganligi koʻrsatilgan. Tarixiy-pedagogik, tizimli, germenevtik va qiyosiy yondashuvlar hamda kontent-tahlilga tayangan holda jadid darsliklarining vazifasiga koʻra tasnifi taklif etilgan. Mazmun, metodik tuzilish va didaktik tamoyillar birligiga asoslangan 18 mezondan iborat tahlil tizimi, uch darajali baholash shkalasi, kodlash tartibi va Y.A. Komenskiy hamda K.D. Ushinskiy didaktikasi bilan qiyoslash asosi ishlab chiqilgan.
Taklif etilgan metodologik model jadid darsliklarini nafaqat mazmuniy jihatdan, balki ularning ta’limiy maqsadi, o‘quv materialini tanlash va tizimlashtirish tamoyillari, bilim berish usullari, o‘quvchi faolligini ta’minlash mexanizmlari hamda axloqiy-ma’rifiy yo‘nalishi nuqtayi nazaridan kompleks baholash imkonini beradi. Tadqiqot natijalari jadid darsliklarida an’anaviy ta’lim unsurlari bilan bir qatorda, o‘quvchining mustaqil fikrlashi, amaliy faoliyati va dunyoqarashini rivojlantirishga qaratilgan yangi pedagogik yondashuvlar shakllanganini aniqlashga metodologik asos yaratadi. Ishlab chiqilgan mezonlar tizimi tarixiy darsliklarni zamonaviy darslikshunoslik talablari asosida tizimli o‘rganish, turli mualliflar va nashrlarni o‘zaro qiyoslash hamda jadid pedagogik merosining didaktik xususiyatlarini obyektiv aniqlash uchun qo‘llanishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023 yil 11 sentyabrdagi “‘Oʻzbekiston – 2030’ strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-158-son Farmoni // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. – www.lex.uz.
2. Qosimov B. Milliy uygʻonish: jasorat, maʼrifat, fidoyilik. – T.: Maʼnaviyat, 2002.
3. Khalid A. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. – Berkeley: University of California Press, 1998.
4. Allworth E. The Modern Uzbeks: From the Fourteenth Century to the Present. A Cultural History. – Stanford: Hoover Institution Press, 1990.
5. Carrère d’Encausse H. Islam and the Russian Empire: Reform and Revolution in Central Asia. – Berkeley: University of California Press, 1988.
6. Baldauf I. Schriftreform und Schriftwechsel bei den muslimischen Russland- und Sowjettürken (1850–1937). – Budapest: Akadémiai Kiadó, 1993.
7. Бендриков К.Е. Очерки по истории народного образования в Туркестане (1865–1924 гг.). – М.: Изд-во АПН РСФСР, 1960.
8. Dolimov U. Turkistonda jadid maktablari. – T.: Universitet, 2006.
9. Hoshimov Q., Nishonova S. va boshq. Pedagogika tarixi. – T.: Oʻqituvchi, 1996.
10. Hoshimov Q., Ochilov S. Oʻzbek pedagogikasi antologiyasi. – T.: Oʻqituvchi, 1995.
11. Зуев Д.Д. Школьный учебник. – М.: Педагогика, 1983.
12. Беспалько В.П. Теория учебника: Дидактический аспект. – М.: Педагогика, 1988.
13. Weinbrenner P. Methodologies of Textbook Analysis Used to Date // History and Social Studies – Methodologies of Textbook Analysis / Ed. by H. Bourdillon. – Amsterdam: Swets & Zeitlinger, 1992. – P. 21–34.
14. Pingel F. UNESCO Guidebook on Textbook Research and Textbook Revision. 2nd revised and updated ed. – Paris; Braunschweig: UNESCO; Georg Eckert Institute, 2010.
15. Fuchs E., Bock A. (Eds.) The Palgrave Handbook of Textbook Studies. – New York: Palgrave Macmillan, 2018.
16. Krippendorff K. Content Analysis: An Introduction to Its Methodology. 4th ed. – Thousand Oaks: SAGE Publications, 2019.
17. Коменский Я.А. Великая дидактика // Коменский Я.А. Избранные педагогические сочинения: В 2 т. – Т. 1. – М.: Педагогика, 1982.
18. Ушинский К.Д. Педагогические сочинения: В 6 т. – М.: Педагогика, 1988–1990.
19. Avloniy A. Tanlangan asarlar: 2 jildlik. – T.: Maʼnaviyat, 1998.
20. Behbudiy M. Tanlangan asarlar. – T.: Maʼnaviyat, 1997.
21. Munavvar qori Abdurashidxonov. Tanlangan asarlar. – T.: Maʼnaviyat, 2003.
22. Cohen J. A Coefficient of Agreement for Nominal Scales // Educational and Psychological Measurement. – 1960. – Vol. 20, No. 1. – P. 37-46.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.