Kokand university

O‘ZBEK TILIDA HARAKAT VA HOLAT SEMANTIK MAYDONIGA OID FE’L, RAVISH VA SIFATLARNING SINSETIK TIZIMI VA ULARNING ELEKTRON TEZAURUSDA IFODALANISHI

Authors
  • Muhammadjon Najmiddinov

    Qo‘qon universiteti dotsenti, DSc.

Keywords:
Array
Abstract

Maqolada o‘zbek tilida harakat va holat ifodalovchi fe’l, ravish hamda sifatlarning sinsetik tizimini yaratish masalalari tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi ushbu so‘z turkumlari uchun sinset tuzilishini shakllantirishning besh bosqichli metodikasini ishlab chiqish va uni elektron tezaurusda ifodalashdan iborat. Tadqiqotda komponent, distributiv, kvantitativ tahlil metodlari hamda Word2Vec va BERT asosidagi vektorli tasdiqlash usullaridan foydalanilgan. Material sifatida o‘zbek tilining izohli va sinonimlar lug‘ati, milliy korpus materiallaridan tanlangan 34 ta birlik (15 ta fe’l, 9 ta ravish, 10 ta sifat) xizmat qilgan. Natijada, harakat va holat fe’llari uchun sinonimiya, troponimiya va gipero-giponimiya, ravishlar uchun sinonimiya va uyadoshlik, sifatlar uchun esa sinonimiya, antonimiya va gradual munosabatlarni aks ettiruvchi yaxlit sinsetik tizim yaratildi hamda amaliy jihatdan sinovdan o‘tkazildi.

References

1. Fellbaum C. (ed.) WordNet: An Electronic Lexical Database. – Cambridge, MA: MIT Press, 1998. – 423 p.

2. Miller G.A. WordNet: A Lexical Database for English // Communications of the ACM. – 1995. – Vol. 38, No. 11. – P. 39-41.

3. Levin B. English Verb Classes and Alternations: A Preliminary Investigation. – Chicago: University of Chicago Press, 1993. – 348 p.

4. Talmy L. Toward a Cognitive Semantics. Vol. II: Typology and Process in Concept Structuring. – Cambridge, MA: MIT Press, 2000. – 495 p.

5. Apresyan Yu.D. Лексическая семантика: синонимические средства языка. – Москва: Наука, 1974. – 367 c.

6. Mikolov T., Chen K., Corrado G., Dean J. Efficient Estimation of Word Representations in Vector Space // arXiv:1301.3781. – 2013.

7. Devlin J., Chang M.-W., Lee K., Toutanova K. BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding // Proceedings of NAACL-HLT. – 2019. – P. 4171-4186.

8. Nurmonov A., Ne’matov H., Rasulov R. O‘zbek tilining sistem-struktur tilshunosligi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 288 b.

9. Safarova R. O‘zbek tilida fe’l semantikasi masalalari. – Toshkent: Fan, 1996. – 148 b.

10. Sobirov A. O‘zbek tili leksikasining semantik-derivatsion tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2011. – 240 b.

11. Narziyeva M. O‘zbek tilida holat kategoriyasining ifodalanishi. – Toshkent: Fan, 2013. – 176 b.

12. Hojiyeva H. O‘zbek tilida antonimlarning semantik-uslubiy tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2015. – 158 b.

13. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik / A.Madvaliyev tahriri ostida. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.

14. O‘zbek tili sinonimlar lug‘ati / A.Hojiyev tahriri ostida. – Toshkent: O‘qituvchi, 1974. – 279 b.

15. Cruse D.A. Lexical Semantics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1986. – 310 p.

16. Vaswani A., Shazeer N., Parmar N. et al. Attention Is All You Need // Advances in Neural Information Processing Systems (NeurIPS). – 2017. – P. 5998–6008.

Published
2026-08-19
Section
Maqolalar
License

Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

How to Cite

O‘ZBEK TILIDA HARAKAT VA HOLAT SEMANTIK MAYDONIGA OID FE’L, RAVISH VA SIFATLARNING SINSETIK TIZIMI VA ULARNING ELEKTRON TEZAURUSDA IFODALANISHI. (2026). QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 19(A), 71-73. https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1773