O‘ZBEK XALQI MILLIY XARAKTER XUSUSIYATLARINI BELGILOVCHI ASOSIY KOMPONENTLARI VA ULARNING MAZMUNI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iB.1664Keywords:
milliy xarakter, o‘zbek xalqi, milliy mentalitet, qadriyat, mahalla, oila, mehmondo‘stlik, bag‘rikenglik, ma’naviyat, etnopsixologiyaAbstract
Mazkur maqolada o‘zbek xalqi milliy xarakter xususiyatlarini belgilovchi asosiy komponentlar ijtimoiy-falsafiy, etnopsixologik va madaniy-antropologik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda milliy xarakter tushunchasi xalqning tarixiy xotirasi, ijtimoiy tajribasi, qadriyatlar tizimi, turmush tarzi, oilaviy munosabatlari va ma’naviy-axloqiy qarashlari bilan uzviy bog‘liq hodisa sifatida talqin etiladi. O‘zbek xalqining milliy xarakterida oilaparvarlik, mahalladoshlik, mehmondo‘stlik, kattalarga hurmat, sabr-toqat, bag‘rikenglik, mehnatsevarlik, andisha, or-nomus, vatanparvarlik va diniy-ma’naviy qadriyatlar muhim o‘rin tutishi asoslanadi. Maqolada ushbu komponentlarning mazmuni alohida hodisalar sifatida emas, balki o‘zaro bog‘langan yaxlit madaniy tizim sifatida ochib beriladi. Tadqiqot natijalari milliy xarakter masalasini zamonaviy globallashuv, madaniy muloqot va milliy o‘zlikni anglash jarayonlari bilan bog‘liq holda o‘rganish zarurligini ko‘rsatadi. Shuningdek, ushbu tadqiqotda milliy xarakter tushunchasini yoritishda zamonaviy ijtimoiy transformatsiyalar, xususan, globallashuv, raqamli kommunikatsiya va madaniyatlararo integratsiya jarayonlarining o‘zbek jamiyati qadriyat tizimiga ta’siri ham e’tiborga olindi. Milliy xarakter komponentlarining bugungi kunda qayta talqin qilinishi ularning mohiyatini yo‘qotishini emas, balki yangi ijtimoiy sharoitlarda funksional jihatdan boyib borishini ko‘rsatadi. Shu jihatdan milliy xarakter an’anaviy va zamonaviy qadriyatlar sintezi sifatida namoyon bo‘lib, u shaxsning ijtimoiylashuvi, fuqarolik pozitsiyasi va ma’naviy kamolotida muhim rol o‘ynaydi. Bundan tashqari, maqolada milliy xarakter stereotipik yondashuvlardan xoli holda, ilmiy-nazariy asosda talqin qilinishi lozimligi ta’kidlanadi. Har bir komponent tarixiy rivojlanish jarayonida shakllangan dinamik hodisa sifatida qaralib, ularning o‘zaro bog‘liqligi va transformatsion xususiyati ochib beriladi. Natijada, milliy xarakter nafaqat etnopsixologik kategoriya, balki ijtimoiy-falsafiy va madaniy-antropologik tahlil obyekti sifatida ham keng ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Каримов И.А. Юксак маънавият – енгилмас куч. – Тошкент: Маънавият, 2008. – 176 б.
2. Назаров Қ. Қадриятлар фалсафаси. – Тошкент: Ўзбекистон файласуфлари миллий жамияти, 2004. – 196 б.
3. Жабборов И. Ўзбек халқи этнографияси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1994. – 320 б.
4. Қорабоев У. Ўзбек халқи байрамлари. – Тошкент: Шарқ, 2002. – 240 б.
5. Мусаев Ф. Демократик давлат қуришнинг фалсафий-ҳуқуқий асослари. – Тошкент: Ўзбекистон, 2007. – 224 б.
6. Сафаев С. Миллий ғоя ва маънавият асослари. – Тошкент: Маънавият, 2015. – 208 б.
7. Geertz C. The Interpretation of Cultures. – New York: Basic Books, 1973. – 470 p.
8. Hofstede G. Culture’s Consequences: Comparing Values, Behaviors, Institutions and Organizations Across Nations. – 2nd ed. – Thousand Oaks: Sage Publications, 2001. – 596 p.
9. Triandis H.C. Individualism and Collectivism. – Boulder: Westview Press, 1995. – 259 p.
10. Schwartz S.H. Universals in the Content and Structure of Values: Theoretical Advances and Empirical Tests in 20 Countries // Advances in Experimental Social Psychology. – 1992. – Vol. 25. – P. 1–65.
11. Dadabaev T. Community Life, Memory and a Changing Nature of Mahalla Identity in Uzbekistan // Journal of Eurasian Studies. – 2013. – Vol. 4, № 2. – P. 127–141.
12. Sievers E.W. Uzbekistan’s Mahalla: From Soviet to Absolutist Residential Community Associations // The Journal of International and Comparative Law at Chicago-Kent. – 2002. – Vol. 2. – P. 91–158.
13. Smith A.D. National Identity. – Reno: University of Nevada Press, 1991. – 226 p.
14. Benedict R. Patterns of Culture. – Boston: Houghton Mifflin, 1934. – 290 p.
15. Шермухамедова Н.А. Фалсафа ва фан методологияси. – Тошкент: Университет, 2005. – 336 б.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.