BOSHLANG‘ICH SINF AQLI ZAIF O‘QUVCHILARINING IJTIMOIY - MAISHIY KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOLOGIK JIHATLARI

Authors
  • Dilfuz Anvarova

    Nizomiy nomidagi O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti Oligofrenopedagogika kafedarsi o‘qituvchisi.

Keywords:
Array
Abstract

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf aqli zaif o‘quvchilarining ijtimoiy-maishiy kompetensiyasini shakllantirishning psixologik jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda ushbu toifadagi bolalarning kognitiv, nutqiy, emotsional va irodaviy rivojlanish xususiyatlari, shuningdek, ularning ijtimoiy moslashuv jarayoniga ta’sir etuvchi omillar ilmiy asosda yoritilgan. Aqli zaif o‘quvchilarda idrok, diqqat, xotira va tafakkur jarayonlarining o‘ziga xos rivojlanishi maishiy ko‘nikmalarni egallashda qiyinchiliklar tug‘dirishi, nutqning cheklanganligi esa muloqot va ijtimoiy faollikni kamaytirishi aniqlangan. Shuningdek, maqolada ijtimoiy-maishiy kompetensiyani shakllantirishda korreksion-pedagogik yondashuvlarning ahamiyati, amaliy faoliyatga asoslangan o‘qitish usullari, takroriy mashqlar hamda individual yondashuvning samaradorligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari aqli zaif o‘quvchilarning mustaqil hayotga moslashuvi uchun maxsus tashkil etilgan ta’lim jarayoni muhimligini ko‘rsatadi. Shuningdek, ushbu tadqiqotda aqli zaif o‘quvchilarning ijtimoiy-maishiy kompetensiyasini shakllantirish jarayonida oilaviy muhit, maktab va maxsus pedagogik yordamning o‘zaro integratsiyasi muhim omil ekanligi ta’kidlanadi. Bola rivojlanishida ijtimoiy tajriba va amaliy faoliyatning uzluksizligi uning kundalik hayotiy ko‘nikmalarni mustahkamlashiga xizmat qiladi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, aqli zaif bolalarda mustaqillik darajasini oshirish uchun o‘qituvchi tomonidan beriladigan aniq yo‘riqnomalar, vizual qo‘llab-quvvatlash vositalari va bosqichma-bosqich o‘rgatish tizimi samarali natija beradi. Shu bilan birga, motivatsion sohani rivojlantirish va ijobiy emotsional muhit yaratish ham o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydi. Ijtimoiy-maishiy kompetensiyani shakllantirish nafaqat ta’limiy, balki korreksion-rivojlantiruvchi jarayon bo‘lib, u bolalarning jamiyatga moslashuvi va mustaqil hayotga tayyorlanishida muhim rol o‘ynaydi.

References

1. Бгажнокова И.М. Путь к независимости: обучение детей с особенностями развития бытовым навыкам. — М.: Теревинф, 2000. — 320 с.

2. Выготский Л.С. Детская психология. — М.: Владос, 2013. — 435 с.

3. Ярошук Т.Г. Методические рекомендации: «Правила ухода и присмотра за детьми с тяжелыми множественными нарушениями развития. Организация развивающей среды». — Иркутск: ГАУ ЦППМиСП, 2020. — 47 с.

4. Филатова И.А., Каракулова Э.В. Технологии социально-коммуникативной реабилитации и абилитации детей с тяжелыми и множественными нарушениями развития: методическое пособие. — Екатеринбург: Уральский государственный педагогический университет, 2019. — 134 с.

5. Цикото Г.В. Проблемные дети: развитие и коррекция в предметно-практической деятельности: учебно-методическое пособие. — М.: Парадигма, 2013. — 193 с.

6. Шинкаренко В.А., Эскевич Д.Н. Организация трудового обучения учащихся второго отделения вспомогательной школы. — Минск, 2008. — 49 с.

7. Шипицына Л.М. «Необучаемые» дети в семье и обществе. Социализация детей с нарушением интеллекта. — 2-е изд., перераб. и доп. — СПб.: Речь, 2005. — 477 с.

8. Электронный учебно-методический комплекс по разработке и реализации специальной индивидуальной программы развития (СИПР). — Режим доступа: http://умксипр.рф/ (дата обращения: 19.02.2023).

9. Абилдаева А.Х. Перспективы развития информационных технологий в образовании: использование информационно-коммуникационных технологий в процессе обучения // Материалы научно-практической конференции. — 2015. — С. 45–49.

10. Лубовский В.И. Специальная психология. — М.: Академия, 2010. — 464 с.

11. Певзнер М.С. Дети с нарушением интеллекта. Клиническая характеристика. — М.: Просвещение, 1989. — 256 с.

12. Рубинштейн С.Я. Основы общей психологии. — СПб.: Питер, 2012. — 720 с.

13. Голованова Т.Н., Петрова В.Г. Психология и педагогика детей с интеллектуальными нарушениями. — М.: Владос, 2015. — 298 с.

14. Назарова Н.М. Специальная педагогика. — М.: Академия, 2013. — 400 с.

15. Дульнев Г.М. Основы обучения и воспитания умственно отсталых детей. — М.: Просвещение, 1981. — 312 с.

16. Соколова Е.В. Коррекционная педагогика: основы и технологии обучения детей с ОВЗ. — М.: Владос, 2016. — 352 с.

17. Морозова Н.Г. Формирование социальных навыков у детей с интеллектуальными нарушениями. — М.: Академия, 2014. — 240 с.

18. Кащенко В.П. Педагогическая коррекция детей с отклонениями в развитии. — М.: Просвещение, 1990. — 287 с.

Published
2026-04-17
Section
Maqolalar
License

Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

How to Cite

BOSHLANG‘ICH SINF AQLI ZAIF O‘QUVCHILARINING IJTIMOIY - MAISHIY KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOLOGIK JIHATLARI. (2026). QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 18, 211-213. https://doi.org/10.54613/ku.v18i.1625