O‘QITUVCHILARNING PEDAGOGIK FAOLIYATI JARAYONIDA KASBIY ETIKASINI ANIQLASH KOMPONENTLARI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18i.1605Keywords:
pedagogik etika, kasbiy etika, o‘qituvchining pedagogik faoliyati, etikaning shakllanish darajasi, funksional komponentlarAbstract
Maqolada o‘qituvchilarning pedagogik-etik faoliyati jarayonida kasbiy etikaning shakllanish darajalarini aniqlashning funksional komponentlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda kasbiy etikaning shakllanishi o‘qituvchining axloqiy ong, pedagogik xulq-atvor, empatiya, kasbiy mas’uliyat hamda o‘z-o‘zini rivojlantirish kabi asosiy komponentlar orqali bosqichma-bosqich rivojlanishi asoslab berilgan. Shuningdek, maqolada kasbiy etikaning boshlang‘ich, o‘rta va yuqori darajalari tavsiflanib, har bir bosqichda o‘qituvchining pedagogik faoliyatdagi axloqiy qaror qabul qilish jarayonining o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. O‘qituvchining kasbiy etikasi nafaqat nazariy bilimlar tizimi, balki amaliy pedagogik faoliyatda namoyon bo‘ladigan muhim sifat ekanligi ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, kasbiy etikaning shakllanishi ta’lim muassasasi muhiti, jamiyat talablari va o‘qituvchining individual rivojlanishiga bevosita bog‘liq bo‘lib, bu jarayonni to‘g‘ri tashkil etish ta’lim sifatini oshirish va o‘quvchilarning ma’naviy-axloqiy tarbiyasini kuchaytirishga xizmat qiladi. Shuningdek, maqolada kasbiy etikaning shakllanish darajalarini aniqlashda kuzatish, pedagogik tahlil, qiyosiy yondashuv va diagnostik baholash metodlaridan foydalanish zarurligi asoslab beriladi. Ushbu metodlar o‘qituvchining real pedagogik faoliyatidagi axloqiy qarorlarini obyektiv baholash imkonini yaratadi. Tadqiqotda ilgari surilgan funksional komponentlar tizimi o‘qituvchilarning kasbiy etik kompetensiyasini rivojlantirishda diagnostik model sifatida qo‘llanishi mumkinligi bilan ahamiyatlidir. Bu yondashuv nafaqat mavjud holatni baholash, balki kelgusida kasbiy rivojlanish yo‘nalishlarini belgilashga ham xizmat qiladi. Bundan tashqari, maqolada ilgari surilgan qarashlar zamonaviy ta’lim tizimida o‘qituvchining raqamli muhit sharoitida ham axloqiy me’yorlarni saqlash va rivojlantirish zarurligini ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi. Ta’lim to‘g‘risidagi Qonun. – Toshkent, 2020.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. Oliy ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi. – Toshkent, 2019.
3. Slastenin V. A., Isaev I. F., Shiyanov E. N. Pedagogika. – Moskva: Akademiya, 2018. – 576 b.
4. Carr D. Professionalism and Ethics in Teaching. – London: Routledge, 2000. – 275 p.
5. Abdullayeva G. B. Tarbiyachining kasb etikasi // Scientific Aspects and Trends in the Field of Scientific Research. – 2023. – №8. – B. 45–49.
6. Umarova F. O‘qituvchi faoliyatida kasbiy madaniyatning o‘rni // Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali. – 2025. – №8. – B. 112–116.
7. Obidova S. A., Abdullayeva N. J. Bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik etikani shakllantirishning nazariy asoslari // Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi. – 2025. – №1. – B. 88–93.
8. Kutlimuratov A. R. Pedagogik faoliyatda axloqiy qadriyatlar va etika muammolari // Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi. – 2024. – №2. – B. 101–106.
9. Toshova Z. K. Pedagog kasbiy etikasining tarixiy shakllanish bosqichlari va zamonaviy talqini // Pedagogik islohotlar va ularning yechimlari. – 2025. – №2. – B. 55–60.
10. Hasanboeva O., Yo‘ldoshev J. Pedagogik etika va mahorat asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021. – 312 b.
11. Normatov A. X. Kasbiy pedagogik madaniyatning shakllanishi. – Samarqand: Registon, 2023. – 240 b.
12. UNESCO. Teacher Professional Development Guidelines. – Paris, 2015.
13. OECD. Teachers Matter: Attracting, Developing and Retaining Effective Teachers. – Paris, 2011.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.